Gegijzelde Vonhof mist excuses van Molukse gemeenschap: 'Veertien onschuldige mensen gedood'

Premier Rob Jetten maakte zondag zijn excuses over hoe de eerste generatie Molukkers bij aankomst in Nederland zijn behandeld na de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Afzwaaiend voorzitter MKB-Nederland Jacco Vonhof vond dat er in het verhaal van Jetten iets ontbrak, mede door een ingrijpende persoonlijke ervaring.

Voorafgaand aan de onthulling van het nationale monument op de Lloydkade in Rotterdam, ter ere van de eerste generatie Molukse migranten, bood Jetten zijn excuses aan.

Op deze plek arriveerde in 1951 het eerste schip met Molukkers en kwam het grootste deel van de ruim 12.500 migranten uit de eilandengroep aan wal. De Molukse gezinnen van met name voormalige militairen van het koloniale leger KNIL werden opgevangen onder erbarmelijke omstandigheden en voelden zich niet gewaardeerd en erkend.

Zij kwamen hiernaartoe nadat Nederland de oorlog verloor en Indonesië onafhankelijk werd. De militairen hadden hun steun uitgesproken voor de Republiek der Zuid-Molukken, die was opgericht als tegenreactie op de eenheidsstaat Indonesië, en werden door Indonesië als verraders gezien. Een deel van de militairen wilde niet demobiliseren of zich aansluiten bij het Indonesische leger. Zij werden in schepen naar Nederland gebracht voor een 'tijdelijk verblijf'.

De militairen werden bij aankomst meteen ontslagen. Hun gezinnen werden gehuisvest in locaties verspreid over het land, waaronder de voormalige concentratiekampen Westerbork en Vught. Ze werden opgevangen onder zeer sobere omstandigheden, kregen weinig financiële ondersteuning en mochten aan het begin ook niet werken. Gaandeweg bleek terugkeer geen optie.

Gewelddadige acties

Een groep Molukse jongeren raakte geradicaliseerd uit opgehoopte frustraties hierover en pleegde in de jaren zeventig een reeks gewelddadige acties. Zo vielen bij treinkapingen bij de Drentse dorpen Wijster en later De Punt meerdere doden. Ook werden kinderen en hun leraren gegijzeld in een basisschool in Bovensmilde, waarbij geen slachtoffers vielen.

Vonhof was één van die gegijzelde kinderen in Bovensmilde in 1977, die bijna drie weken duurde. "Dat was in de tijd dat met name de tweede generatie Molukkers actiebereid waren en een aantal flinke geweldsdaden hebben gepleegd", zegt hij in Goedemorgen Nederland.

De basisschool ten tijde van de gijzeling in 1977.

De gijzelnemers wilden de Nederlandse regering dwingen zich in te zetten voor een onafhankelijke Republiek der Zuid-Molukken. Bovendien eisten ze de vrijlating van 21 Zuid-Molukse politieke gevangenen. Als dat niet zou worden ingewilligd, zouden ze de school opblazen, evenals de trein bij De Punt die tegelijkertijd gekaapt werd.

Op 11 juni werd de school aangevallen door mariniers met pantserwagens. De gijzelnemers gaven zich over en er vielen in de school geen slachtoffers. Bij De Punt werd even later ook de treinkaping beëindigd. Daar vielen in totaal acht doden (waarvan zes kapers).

Vonhof zegt "helemaal achter" de woorden van Jetten te staan. "Ik heb de geschiedenis van de Molukkers wat beter bekeken, omdat het onderdeel uitmaakt van mijn verhaal. De excuses zijn terecht, er is een volk iets aangedaan. Al is er een hele duidelijke maar: Jetten bagatelliseerde dat we de kijk op Molukkers niet moesten terugbrengen naar twee treinkapingen. Nou, het waren in totaal zes kapingen. Een ambassade, een provinciehuis, en dus een school waar ik zelf in heb gezeten."

'Nooit officiële excuses'

Vonhof baalt daarom dat Jetten in zijn speech niet de Nederlandse slachtoffers van deze geweldacties heeft benoemd. "Vanuit de Molukse regering in Nederland zijn nooit officieel excuses aangeboden van de slachtoffers van deze misdaden. Er zijn veertien onschuldige mensen gedood."

Fotografen waren ten tijde van de gijzeling massaal aanwezig bij de basisschool.

Hij was ten tijde van de gijzeling zeven jaar oud. "Ik heb er veel aan overgehouden en mijn moeder ook. Zij is altijd overbezorgd. Ik had gehoopt dat Jetten, ook al was het maar kort, daarop terug zou komen. Of dat er vanuit de gemeenschap zelf misschien ook een beweging op gang kwam. Voor nabestaanden van die slachtoffers."

Veel kinderen die bij Vonhof op de basisschool zaten, raakten getraumatiseerd en hebben nog steeds problemen, vertelt hij. "Het is niet hetzelfde, maar een beetje aandacht daarvoor zou daarom goed zijn."