Vandaag de beurt aan Rob Jetten: 'Er staat een premier die geen idee heeft hoe we hieruit moeten komen'

In de zoektocht naar een meerderheid voor de begroting debatteert premier Rob Jetten vandaag met de Tweede Kamer tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Het debat kreeg gisteravond nog een onverwachte wending, nadat JA21-leider Joost Eerdmans zei bereid te zijn om over deelakkoorden te stemmen. "Dit is voor politieke watchers heel interessant", zegt politiek verslaggever van WNL Tessa van Viegen in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

In gesprek met EenVandaag zei Jetten dat het "aanpoten" wordt tijdens zijn debat vandaag. "Ik ken wel alle trucs die tijdens die twee dagen uit de trukendoos kunnen komen, dus we zijn overal op voorbereid. Maar de crux is uiteindelijk: ben je bereid om naar elkaar te luisteren, af en toe ook toe te geven dat iemand anders misschien een heel goed voorstel doet."

Dat Jetten een verbindende toon aanslaat, verbaast Van Viegen niet. Het kabinet probeert voorlopig steun te vinden ter linker- én rechterzijde van de Kamer. "De toon is vooral een die verzoenend is, die wil samenwerken. Hij heeft een uitgestoken hand naar de oppositie." Voorafgaand aan Prinsjesdag stuurde het kabinet al twee brieven naar oppositiepartijen en vakbonden, waarin werd benadrukt welke wensen het kabinet al heeft overgenomen en waarin partijen werden opgeroepen mee te werken aan de begroting.

Voor de oppositie was dat niet genoeg. Joost Eerdmans (JA21) en Jesse Klaver (Progressief Nederland) riepen gisteren het kabinet op te kiezen tussen links en rechts. Volgens Van Viegen gaat dat ook vandaag niet gebeuren. "De partijen in de coalitie zijn het namelijk nog niet eens met elkaar: willen we over rechts of willen we over links? En eigenlijk weten we ook niet wat de keiharde eisen zijn van oppositiepartijen om de handtekening onder plannen te zetten."

In de Tweede Kamer zullen daar vandaag geen knopen over worden doorgehakt, denkt de politiek verslaggever. "Het echte onderhandelen is toch iets wat achter de schermen moet plaatsvinden. Dat kan je vandaag niet in de plenaire zaal tot in detail met elkaar doen."

'Jetten weet niet hoe we eruit moeten komen'

Al tijdens de formatie werd het kabinet door adviseurs gewaarschuwd om ruim voor Prinsjesdag in de zoektocht naar steun voor de plannen met oppositiepartijen om tafel te gaan. "Toen is er specifiek ook over dat Deens model geadviseerd", weet Van Viegen. In Denemarken werkt het kabinet zonder parlementaire meerderheid en wordt er, anders dan in Nederland, per onderwerp gezocht naar meerderheden.

"Het kabinet is gewaarschuwd over Prinsjesdag: doe het niet zoals je het altijd hebt gedaan, ga niet de laatste twee weken voor zo'n begroting met elkaar om tafel en vraag niet aan de oppositie om bij het kruisje te tekenen. Er is geadviseerd: ga veel eerder met elkaar praten. Ook is gezegd dat als de oppositie met een voorstel kwam, dat zoals in Denemarken met dekking zou moeten gebeuren."

Daar is niets van terechtgekomen, ziet Van Viegen. "Ze hebben het gewoon gedaan zoals we het altijd deden. De laatste weken mocht de oppositie meepraten om te kijken of ze een meerderheid konden vinden, en dat heeft niet gewerkt. Ik heb veel adviseurs gesproken die bij de formatie aan tafel hebben gezeten en zij zeggen allemaal: we hebben ze nog zo gezegd! Puntje bij paaltje staat er vandaag een premier die geen idee heeft hoe we hieruit moeten komen."

Op de vraag of het de democratie niet juist in de hand werkt dat het kabinet tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen met de oppositie moet onderhandelen voor steun, zegt Van Viegen: "Ik denk niet dat dat gaat gebeuren. Gisteren zagen we niet de contouren: er wordt tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen niet echt over de voorwaarden voor steun gesproken."

Joost Eerdmans geeft kabinet ruimte

Omdat het kabinet geen vaste meerderheid heeft, moet het voor iedere begroting steun zoeken bij oppositiepartijen. "De komende weken wordt er per begroting gedebatteerd. Het zou kunnen dat er vooraf wordt onderhandeld over wie waarvoor steun geeft en wat partijen daarvoor nodig hebben", legt Van Viegen uit. "Je krijgt dan een permanente miniformatie per begroting. Dat is voor ons als politieke watchers heel interessant, maar niet voor de kiezer die minder Haags gezeik en gedoe wilde."

Het kabinet kreeg gisteren plots een opening, toen JA21-leider Joost Eerdmans, die het kabinet eerder dwong te kiezen tussen links en rechts, zei dat hij bereid is om per begroting te stemmen. PVV-leider Geert Wilders waarschuwde Eerdmans vervolgens dat hij het kabinet in de gelegenheid bracht om voor bepaalde onderwerpen, zoals stikstof, over links te gaan.

Van Viegen: "Wilders zei eigenlijk: stel dat ze met Joost Eerdmans afspraken gaan maken over asiel, dan gaan ze met stikstof over links met Jesse Klaver. Daar heeft hij een punt: het kan zeker zo uitpakken dat het kabinet dan bij één onderwerp over rechts gaat en bij een ander onderwerp over links."

Ze denkt dat Jetten zich vandaag staande houdt. "Het is een goede debater. Iemand die sinds jongs af aan al in de politiek zit en met de jaren wel enorm is gegroeid. Als ik hem nu zie staan, is dat een groot verschil met zijn eerste Algemene Politieke Beschouwingen als D66-fractievoorzitter. Alleen, hij moet nu boven de partijen gaan staan, verbinden én de coalitiepartijen bij elkaar houden. Dat zal nog wel ingewikkeld worden."