Von der Leyen kondigt Europese Veiligheidsraad aan: 'Europa moet slagvaardiger worden'

De EU moet strijden voor "ons Europees ideaal", zei Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, woensdag in haar jaarlijkse toespraak in het Europees Parlement. Ze waarschuwde in haar State of the Union voor het gevaar van ultranationalisten en tegenstanders van Europa, net als voor Russische inmenging of desinformatie. Daarom moet er een Europese Veiligheidsraad komen.

"De namen mogen dan verschillen, het doel is hetzelfde. Ze verachten onze waarden en willen onze Europese eenheid vernietigen", zei Von der Leyen over de Russische agressie.

Dat de Europese Commissie pleit voor een Europese Veiligheidsraad, was al eerder uitgelekt. Woensdagochtend heeft Von der Leyen de plannen officieel gemaakt. Directeur van de Atlantische Commissie Anna van Zoest vindt het een hoognodige stap, omdat de veiligheid in Europa flink onder druk staat.

"Er is een oorlog in Oekraïne, er zijn hybride aanvallen, drones boven Europese vliegvelden. Daardoor moet je snel reageren als groep van 27 landen", zegt Van Zoest in Goedemorgen Nederland. "Von der Leyen probeert daar iets voor te bedenken. Dat je met een kopgroep al snel besluitvorming in gang kan zetten en dat je niet lang hoeft te wachten op alle generieke regels, procedures en bureaucratie."

'Onafhankelijk, slagvaardig Europa'

Von der Leyen benadrukte in haar jaarlijkse toespraak dat "we hebben te maken met een openlijk vijandige wereld. Er woedt een territoriale aanvalsoorlog op ons continent en elders in de nabijheid zijn andere conflicten uitgebroken".

Er wordt geprobeerd het vertrouwen in Europa "te ondermijnen en onze democratieën te verlammen", waarschuwde de politica. "We zien dit terug in de opkomst van extremisme en het verlies aan nuance."

Europa moet daarom werken aan een "onafhankelijk Europa dat slagvaardig is", bepleitte ze. Volgens Von der Leyen kan het niet zo zijn dat democratieën worden ondermijnd door "stromannen en marionetten van autoritaire krachten".

'Spanningen lopen alleen maar verder op'

Van Zoest snapt de woordkeuzes van de voorzitter. "De spanningen lopen alleen maar verder op, waaronder de aanval op het vliegveld in Leipzig en de Russische aanval op de trein tussen Polen en Oekraïne, een verbinding waar veel Europese reizigers en diplomaten gebruik van maken. Dat zorgt ervoor dat de Russische oorlog in Oekraïne steeds dichterbij komt. Ik denk dat Ursula von der Leyen heeft gedacht dat ze nu moet doorpakken en er werk van moet maken."

De NAVO heeft al een vergelijkbaar consultatiemechanisme onder artikel 4 van het Verdrag van Washington. Als een NAVO-land vindt dat zijn veiligheid wordt bedreigd, kan het de andere bondgenoten om overleg vragen. "Aan de kant van de Europese Unie bestaat dit nog niet."

Of Von der Leyen die nieuw te vormen raad gaat leiden of dat er een speciaal gezant wordt aangewezen, weet Van Zoest nog niet. "De club van 27 landen die met elkaar de Europese Unie draagt, zal daar toch bepalend in moeten zijn. De Commissie en de grote bureaucratie die achter de Europese Unie staat, moet wel plannen ontwikkelen en ervoor zorgen dat er agendastukken liggen."

In ieder geval zal het even zoeken zijn, "omdat we natuurlijk de NAVO hebben, die in het geval van een crisis kan doorpakken als een van de landen wordt aangevallen".

Desalniettemin is de EU ook erg belangrijk en "zij moeten ook ergens wat van vinden, een uitspraak doen en wetten aanpassen". Daarvoor is het belangrijk om het goed in te regelen en te coördineren. "Zodat ze elkaar niet in de weg zitten qua structuren en afspraken die er al zijn."