Discussie over helmplicht voor fietsers: betutteling of bittere noodzaak?

De scholen zijn weer begonnen en daarmee neemt ook de drukte op de weg toe. Ruim 80.000 fietsers belandden vorig jaar op de spoedeisende hulp. Een oude discussie laait daardoor opnieuw op: moet een fietshelm verplicht worden?

Trauma-arts Michael Edwards ziet in het ziekenhuis dagelijks de gevolgen van fietsongevallen. Soms gaat het om een botsing met een auto, maar ernstig hersenletsel kan ook ontstaan bij een relatief eenvoudige val.

"Hersenletsel en zenuwletsel zijn definitief, onomkeerbaar en daarin zijn we heel slecht in het herstellen", zegt Edwards in Goedenavond Nederland. Volgens hem is het dan logisch om te kijken naar maatregelen die dergelijk letsel kunnen voorkomen. "Als er dan een simpele maatregel is die dit kan voorkomen, dan moet je wel van een heel absurde planeet komen om dat niet te willen."

'De grote zwarte stalen olifant'

Huisarts Bernard Leenstra ziet het belang van een helm, maar vindt dat de discussie daarmee op het verkeerde spoor terechtkomt. "Ik denk dat Michael en ik hetzelfde doel voor ogen hebben. Wij willen dit soort letsels niet meer zien."

Volgens Leenstra moet eerst worden gekeken naar de oorzaak van de toenemende verkeersslachtoffers. "Als we naar het totaalplaatje kijken, dan is de grote zwarte stalen olifant in de ruimte de auto."

Auto's zijn volgens hem steeds zwaarder en krachtiger geworden. "Er zijn nu SUV's met duizend pk, hoezo? Dat een SUV met een caravan erachter binnen 2,7 seconden naar de 100 moet, hoezo?"

Een helmplicht leidt volgens hem bovendien tot victim blaming: de verantwoordelijkheid voor de gevolgen van een ongeval wordt bij de fietser gelegd. "We laten dat onbegrensd z'n gang gaan. En we gaan het dan hebben over een helmplicht, waar ook nog wat nadelen aan kleven. We negeren de auto."

Niet alle ongelukken met auto

Edwards bestrijdt niet dat auto's een belangrijke rol spelen in verkeersongelukken. Maar volgens hem verklaart dat niet alle gevallen van ernstig hersenletsel. Veertig procent van de gevallen van ernstig schedelhersenletsel in het verkeer is volgens hem eenzijdig of heeft niets met een auto te maken.

"Die veertig procent red je niet door auto's te bannen, langzamer te maken of te verwijderen uit het straatbeeld", zegt Edwards. "We moeten echt nadenken over letsel dat vrij makkelijk te voorkomen is: doe het nou wel, doe die helm op."

Een wettelijke verplichting zou volgens Edwards kunnen helpen, ook al begrijpt hij dat zo'n maatregel weerstand oproept. Hij wijst op de skipistes, waar het dragen van een helm onder jongeren eerder verplicht werd. Inmiddels is helmgebruik daar volgens hem breed geaccepteerd.

"Ik ben er heilig van overtuigd dat het zinvol is om dit soort letsels te voorkomen." Dat een helmplicht als betuttelend wordt gezien, neemt hij voor lief. "Loop alsjeblieft een keer met mij mee. Loop langs mijn IC en dan gaan we eens kijken of het echt uitmaakt."