Edith Schippers over grootschalige zorgfraude: 'Kan zomaar vijftien of twintig miljard zijn'

In Nederland gaat jaarlijks naar schatting tien miljard euro aan zorggeld verloren door fraude. Dat bedrag wordt regelmatig genoemd in het debat over zorgfraude, maar de werkelijke omvang staat niet vast, benadrukt oud-zorgminister Edith Schippers (VVD) in WNL Op Zondag. "Het kan ook zomaar vijftien of twintig miljard zijn."

Zorgfraude kent verschillende vormen. Zo kunnen zorgaanbieders uren declareren die niet zijn gewerkt, betalingen ontvangen voor zorg die nooit is geleverd of onjuiste informatie verstrekken over behandelingen. Ook wordt zorggeld in sommige gevallen via bedrijven en bankrekeningen weggesluisd.

De gevolgen kunnen groot zijn. Geld dat bedoeld is voor patiënten en cliënten, komt mogelijk niet terecht bij de zorg waarvoor het beschikbaar is gesteld.

Zorggeld naar het casino

Een voorbeeld van hoe zorggeld verkeerd kan worden besteed, is een zorgaanbieder die geld ontvangt voor de begeleiding van cliënten, maar die zorg vervolgens niet of nauwelijks levert. Terwijl de overheid of zorgverzekeraar de facturen betaalt, wordt het geld bijvoorbeeld uitgegeven aan privé-uitgaven, zoals vakanties, luxeauto’s of casinobezoeken.

Nieuwsuur ontdekte dat een zorgondernemer zelfs patiënten meenam naar het casino. Daar werd hij niet voor vervolgd. En dat is geen uniek voorbeeld: er zijn honderden van dit soort verhalen. Zo was er ook een zorgondernemer die kwetsbare patiënten als dagbesteding henneptoppen liet knippen.

"Dit zijn zeer zorgelijke dingen", drukt Schippers, die van 2010 tot 2017 minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport was, zich zacht uit. "Criminaliteit is er in de hele samenleving. In een sector waar heel veel geld omgaat en waarin veel kwetsbare mensen zitten, maakt de gelegenheid ook de dief."

Strengere controles en betere handhaving

Er ligt een maatregelenpakket dat is samengesteld door de huidige zorgminister Mirjam Sterk. "Zij heeft dat op tafel gelegd om vergunningen aan de voorkant te regelen, evenals doorlichten of zorgaanbieders integer zijn. Betere handhaving is noodzakelijk. Het moet gaan over de pakkans en om optreden."

Volgens Schippers is het noodzakelijk om al bij de toelating van zorgaanbieders strenger te controleren en vervolgens in te grijpen wanneer fraude wordt vastgesteld.

In haar eigen periode als minister lukte het niet om dergelijke maatregelen door te voeren, betreurt ze. "Ik heb veel geprobeerd om zorgfraude tegen te gaan, maar dat blijkt in de praktijk hardnekkig. Je stuit op een heleboel wetten, die ook niet voor niets zijn. Een zorgverzekeraar betaalt bijvoorbeeld de rekening. Ik controleer die rekening als ik die van het ziekenhuis krijg, maar iemand die oud en kwetsbaar is, doet dat niet. Je zou denken dat de zorgverzekeraar dan aan een aanbieder mag vragen of de zorg daadwerkelijk geleverd is. Dat mag niet wegens privacy."

Aanpak zorgfraude blijkt hardnekkig

In 2015 kwam Schippers al met een actieplan om zorgfraude aan te pakken. De Algemene Rekenkamer concludeerde in 2022 echter dat het plan niet of nauwelijks effectief was. Zelfs wanneer fraude wordt aangetoond, wordt de fraudeur niet daadwerkelijk gestopt, schreef de instantie.

Dat moet waterdicht worden gemaakt, onderstreept Schippers. "Als de fraudeur nauwelijks straf krijgt, werkt het ook niet. Zorg er aan de voorkant voor dat je integriteitstoetsen doet. Ga vervolgens handhaven en straffen als ze gepakt zijn."