Pieter Omtzigt pleit voor strafrechtelijk onderzoek naar achtergehouden documenten Belastingdienst: 'Daar kun je een gevangenisstraf voor krijgen'

Oud-politicus Pieter Omtzigt pleit voor een strafrechtelijk onderzoek naar het achterhouden van documenten door de Belastingdienst in het toeslagenschandaal. Volgens Omtzigt moet niet de Belastingdienst of het ministerie van Financiën zelf onderzoeken hoe tientallen miljoenen bestanden buiten beeld zijn gebleven, maar moet de Rijksrecherche worden ingeschakeld.

De Belastingdienst heeft recent een zogenoemde datakluis gevonden met zeker 64 miljoen bestanden. De digitale opslagplek werd in 2019 ingericht, maar raakte daarna uit beeld. Uit steekproeven is inmiddels gebleken dat zich mogelijk documenten in de kluis bevinden die betrokken hadden moeten worden bij de parlementaire onderzoeken naar het toeslagenschandaal.

Volgens Omtzigt is dat zeer ernstig. Hij wijst erop dat hij de afgelopen tien jaar bij tientallen gelegenheden heeft gevraagd om documenten aan de Tweede Kamer te verstrekken. "Die had ik bij wel dertig gelegenheden naar de Kamer gestuurd willen zien worden."

In de datakluis zitten volgens Omtzigt mogelijk onder meer de dagboeken van PIT en FSV. Die documenten kunnen inzicht geven in de manier waarop belastingambtenaren te werk zijn gegaan tijdens de fraudejacht die uiteindelijk leidde tot het toeslagenschandaal. Tienduizenden ouders werden daarbij onterecht als fraudeur aangemerkt.

"Die zijn niet aan de rechter gegeven, niet aan journalisten en de ouders hebben ze niet te zien gekregen. En de bestanden gaan over hoe die ouders slachtoffer zijn geworden in het toeslagenschandaal. En die zijn niet verstrekt bij een parlementaire enquête. Dat is het allerzwaarste middel wat de Kamer heeft."

'Daar kun je een gevangenisstraf voor krijgen'

Omtzigt vindt het vooral problematisch dat de Belastingdienst tot nu toe zelf onderzoek heeft gedaan naar het eigen handelen. Volgens hem heeft de regering inmiddels moeten erkennen dat er mogelijk meerdere wetten zijn overtreden.

"De regering heeft moeten toegeven dat de Belastingdienst daarmee drie wetten heeft overtreden. De wet over de overheid, de Grondwet, want ze moeten stukken naar de Kamer sturen. En de wet over de parlementaire enquête, en dat zit in het strafrecht."

Volgens Omtzigt kan het achterhouden van documenten die tijdens een parlementaire enquête verstrekt hadden moeten worden zelfs strafrechtelijke gevolgen hebben. "Daar kun je een gevangenisstraf voor krijgen als je documenten die je aan het parlement moet geven, niet verstrekt bij een parlementaire enquête. Dat is logisch, want als je het zwaarste middel hebt en je speelt geen open kaart..."

Daarom moet volgens de oud-politicus niet opnieuw een intern onderzoek worden ingesteld. "Als de regering zelf zegt: wij hebben het strafrecht overtreden, dan moet de regering niet zelf onderzoek doen, maar dan moet ze de Rijksrecherche daarom vragen."

Omtzigt vindt dat er bovendien snel duidelijkheid moet komen over de verantwoordelijkheid voor het verdwijnen van de documenten. "En ze moeten in ieder geval onmiddellijk zeggen: Belastingdienst, ministerie van Financiën: wat we de afgelopen tien jaar hebben gedaan, kan niet. Als wij denken dat er een strafbaar feit gebeurd is, dan zijn ze trouwens ook vaak verplicht aangifte te doen. Dan moeten ze dat extern en niet onder eigen regie laten onderzoeken. Je kunt niet zelf onderzoeken. Dat hebben we bij het toeslagenschandaal ondertussen wel gezien."

Datakluis raakte jarenlang uit beeld

De datakluis werd in 2019 ingericht omdat de Belastingdienst achterliep met het opschonen en vernietigen van bestanden vanwege privacywetgeving. Door bestanden afgeschermd op te slaan, konden ze niet zomaar worden ingezien of verwijderd. De opslagplek raakte daarna echter uit beeld.

Staatssecretarissen Eelco Eerenberg van Financiën en Sandra Palmen van Herstel Toeslagen hebben de Tweede Kamer laten weten dat er een onafhankelijk onderzoek is ingesteld naar hoe dat heeft kunnen gebeuren. De bestanden zijn ongesorteerd opgeslagen en moeten eerst doorzoekbaar worden gemaakt. Pas daarna kan worden vastgesteld welke informatie relevant is voor de toeslagenaffaire.

Of de kluis daadwerkelijk nieuwe en belangrijke informatie bevat, is nog niet zeker. Volgens het ministerie van Financiën kan het ook zijn dat de bestanden geen nieuwe informatie over de dossiers opleveren. Dat neemt de zorgen van Omtzigt niet weg. Volgens hem moet het onderzoek buiten de Belastingdienst en het ministerie plaatsvinden.

"Ik ga er als Kamerlid niet meer over, maar ik roep de politiek op om ervoor te zorgen dat het niet de Belastingdienst is, niet het ministerie van Financiën, die nu nog onderzoek doet. Als je in een brief schrijft dat je een overtreding uit het strafrecht vermoedt, namelijk dat je stukken niet aan een parlementaire enquête gestuurd hebt, en niet één of twee stukken, maar tientallen miljoenen stukken, dan moet je niet denken dat je het zelf nog een keer gaat onderzoeken."

Omtzigt benadrukt dat hij niet vooruit wil lopen op de vraag wie uiteindelijk verantwoordelijk is. "En als zo'n onderzoek plaatsvindt, moet ik ook niet zeggen: het was die of die, die is schuldig. Daar ga ik ook niet over." Volgens Omtzigt moeten vooral de gedupeerde ouders en de rechtspraak duidelijkheid krijgen. "En die rechters moeten echt weten waarom de Belastingdienst hun stukken niet stuurt in een rechtszaak. Dat kan niet in een rechtsstaat."

Daarom vindt hij dat het onderzoek niet onder regie van de Belastingdienst of het ministerie moet plaatsvinden. "Het is nu aan het OM, de politie en de Kamer. Het alternatief is een parlementaire politie, en dat lijkt me ook niet gewenst."