Kabinet op zoek naar meerderheid voor begrotingsplannen: 'JA21 en PRO willen bestuurlijke verantwoordelijkheid nemen'

Het kabinet-Jetten moet de komende weken op zoek naar een meerderheid voor de begroting, omdat het in zowel de Tweede als de Eerste Kamer geen meerderheid heeft. Vooral PRO en JA21 worden genoemd als mogelijke steunpartijen. Volgens politiek commentator Wouter de Winther staan beide oppositiepartijen open voor bestuurlijke verantwoordelijkheid, maar is het nog allerminst zeker dat zij de begrotingsplannen van het kabinet zullen steunen.

Vanaf volgende week gaat het kabinet in gesprek met oppositiepartijen over de begroting die op Prinsjesdag wordt gepresenteerd. De gesprekken vinden waarschijnlijk plaats op het ministerie van Algemene Zaken. Het kabinet moet daarbij zowel steun voor de begroting als voor de belastingplannen zien te vinden.

"Het wordt wel spannend. Men weet ook nog niet precies over welke kant ze het gaan doen", zegt De Winther in Goedenavond Nederland. Volgens hem gaat het kabinet vanaf volgende week om tafel met verschillende fractievoorzitters.

"Individueel met fractievoorzitters die hun secondant mee mogen nemen. En dan kijken of je echt zaken kan doen voor de begroting. Kan je een commitment krijgen om mee te doen? Dat zal met JA21 bijvoorbeeld gebeuren, maar ook met PRO."

JA21 en PRO willen verantwoordelijkheid nemen

Zowel PRO als JA21 worden gezien als mogelijke steunpilaren voor het minderheidskabinet. "Beide partijen staan aan de ene kant niet heel erg te springen om een begroting te steunen en zich te committeren aan moeilijke en pijnlijke maatregelen. Maar aan de andere kant willen ook beide partijen laten zien dat zij bestuurlijke verantwoordelijkheid nemen", aldus De Winther.

Bij PRO ligt de nadruk volgens hem op een koers die meer naar links gaat dan het kabinet nu van plan is. "Ze hebben gezegd dat ze niet de beroerdste zijn en dat ze echt wel oprecht gaan kijken of ze er iets mee kunnen. Maar dan wel meer naar links dan ze nu van plan zijn."

JA21 probeert zich juist op rechts te profileren. "Dat ze geen PVV zijn, geen FVD zijn, geen BBB zijn. Dat ze eigenlijk misschien proberen een soort alternatief voor de VVD te zijn. En daar hoort wel bij dat je enige verantwoordelijkheid durft te nemen."

Volgens De Winther schuilt daarin wel een risico voor JA21. De partij staat goed in de peilingen, maar moet tegelijkertijd voorkomen dat kiezers afhaken als de partij moeilijke kabinetsmaatregelen gaat steunen. "Of zeggen kiezers dan van: nou ja, dan gaan we toch naar een andere partij die zich niet durft te committeren aan lastige maatregelen?"

Koopkracht

Ook de economische vooruitzichten spelen een belangrijke rol bij de gesprekken. Komende vrijdag worden de nieuwe koopkrachtplaatjes van het Centraal Planbureau (CPB) verwacht. "Dat is ook eigenlijk het kompas waar de coalitie en de minister van Financiën de plannen op gaat berekenen", zegt De Winther. "Als je kan zien dat het met de economie heel erg de verkeerde kant op gaat, dan zal je de broekriem wellicht wat strakker moeten aantrekken. Omdat je anders in een begrotingsrecord gaat lopen." Vallen de cijfers mee, dan ontstaat er volgens hem juist meer ruimte.

Tegelijkertijd kijken oppositiepartijen verder vooruit. De Winther wijst daarbij op de internationale ontwikkelingen. "Maar wat gaat er gebeuren als dat Iran-conflict blijft escaleren? Want we weten eigenlijk elke dag is er wel weer een nieuwe episode aan toe te voegen. En dreigt Nederland dan in het derde kwartaal of in het vierde kwartaal een recessie te komen? En ga je dan je committeren aan een bezuinigingsagenda die daar dan uit voortkomt?" Daarmee kan een akkoord dat er nu aantrekkelijk uitziet over enkele maanden heel anders uitpakken, waarschuwt hij.

BBB is boos

Het kabinet heeft volgens De Winther verschillende mogelijkheden. D66'ers zouden vooral kijken naar samenwerking met PRO. "Want als je straks door de Senaat moet halen, dan zal je moeten leunen als je over rechts gaat op BBB. Nou, BBB is boos op het kabinet vanwege de stikstofplannen. Dus gaat die BBB-fractie in de Senaat ons dan laten vallen? Dan staan we straks met lege handen."

Een akkoord over rechts is bovendien ingewikkeld omdat JA21 niet genoeg zetels heeft om het kabinet zelfstandig aan een meerderheid te helpen. Er zullen dus meerdere oppositiepartijen nodig zijn. "Bij de VVD en ook al in CDA-kring hoor je: er zijn nog echt wel mogelijkheden om over rechts ook in ieder geval in de Tweede Kamer een akkoord te krijgen", aldus De Winther.

De echte test komt volgens hem later. "In de Senaat, zo in november ongeveer. Misschien december. Dan moet blijken of er een meerderheid is van de partijen die misschien de Tweede Kamer wel akkoord gaan, maar die dan bijvoorbeeld in de Eerste Kamer iets anders vinden. Of die koudwatervrees hebben gekregen. Dus we krijgen gewoon eigenlijk een heel spannend halfjaar."