Oud-minister Ernst Kuipers waarschuwt voor gezondheidsgevolgen bosbranden: 'Fijnste stof komt niet meer uit je longen'

Oud-zorgminister Ernst Kuipers waarschuwt voor de gevolgen van bosbranden in Europa voor de volksgezondheid. "Hier ging het om 100 hectare, in Frankrijk en Spanje ging het om 250.000 hectare. Dat fijnstof wordt over grote afstanden verspreid en ingeademd. Het fijnste stof komt niet meer uit je longen."

Aanleiding voor zijn waarschuwing is de grote natuurbrand bij het Limburgse Venray. De brand woedt sinds maandag en heeft inmiddels zo'n honderd hectare natuur verwoest. Hoewel de brandweer steeds meer grip krijgt op het vuur, is de brand nog altijd niet onder controle. Kuipers maakte deel uit van een commissie van de World Health Organization (WHO), die eind mei in een rapport waarschuwde voor de gevolgen van klimaatverandering voor de volksgezondheid.

Daarin riep de commissie Europese landen ook op zich beter voor te bereiden op natuurbranden. "Wat de commissie betreft is die oproep heel erg belangrijk", zegt Kuipers (D66) in Goedenavond Nederland op NPO 1. "Het rapport is ook omarmd door de Europese ministers van Volksgezondheid."

Fijnstof

Volgens de oud-bewindsman reiken de gevolgen van grote natuurbranden veel verder dan het directe rampgebied. "Deze brand was tot in Friesland te ruiken", zegt hij over de brand in Noord-Limburg. "Ik woon zelf in Gelderland. Toen ik vanochtend buitenkwam rook ik een enorme brandlucht. Zodanig dat ik zelfs eerst rond het huis keek of het niet in de buurt was. Het fijnstof wordt over hele grote afstanden verspreid."

Hoewel de brand in Venray "voor Nederlandse begrippen" groot is, verbleekt die volgens Kuipers bij de bosbranden die deze zomer in Zuid-Europa woedden. "Bij de recente branden in Spanje en Frankrijk ging het niet om 100 hectare, maar om 250.000 hectare. Er worden massale hoeveelheden fijnstof verspreid over hele grote afstanden. Dat wordt op grote afstand door mensen ingeademd. Het fijnste stof komt ook niet meer uit je longen. Dat heeft belangrijke gezondheidseffecten."

De commissie riep de WHO op om de gevolgen van klimaatverandering "breed op de agenda te zetten, keer op keer", vertelt Kuipers. Ook overheden moeten volgens hem in actie komen. "Overheden moeten zich voorbereiden en hun zorgsystemen helpen om te zorgen dat ze er beter op ingericht zijn" op gezondheidsproblemen als gevolg van klimaatverandering.

"Er moet een soort crisisdienst zijn en de zorg moet worden geholpen om zelf te vergroenen. Dat is een belangrijke oproep aan de gezondheidszorg in Nederland: verduurzaam en zorg dat je met het zorgen voor de patiënten van vandaag niet de patiënten van morgen creëert", aldus Kuipers.

Monocultuur

Volgens boswachter Arjan Postma, ook te gast in Goedenavond Nederland, is de kans groot dat de brand in Limburg door menselijk handelen is ontstaan. "De meeste bosbranden, als we erachter komen wat de oorzaak is, komen door de mens. Door onzorgvuldig gedrag, zoals een peuk weggooien of je hete auto op kurkdroog gras parkeren, waardoor het in brand vliegt."

Dat de brand zich zo snel kon verspreiden, heeft volgens Postma ook te maken met de inrichting van Nederlandse bossen. "We hebben op heel veel plekken in Nederland naaldbossen geplant, op de armste grond waar boeren niets mee konden. Die naaldbossen zijn extra kwetsbaar voor dit soort branden. Ze halen in de winter heel veel grondwater uit de grond en maken de bossen droger. Als er meer gemengd bos is, wordt de kans op bosbranden steeds kleiner, want loofhout bevat veel meer vocht en remt de verspreiding van brand."

Staatsbosbeheer werkt eraan om bossen gevarieerder te maken, zegt Postma. "Maar dit was nog geen gemengd bos", zegt hij over de brand in Limburg. "Er ligt in dit bos ook een enorme laag dennennaalden. Als het droog is, zijn dat net aanmaakblokjes."

Gevolgen brand mogelijk jarenlang zichtbaar

De schade voor de natuur kan volgens de boswachter groot zijn. "Bij een kortdurende bodembrand vallen de gevolgen wel mee, dan herstelt de natuur heel snel en er zijn zelfs bomen en planten met zaden die pas actief worden als ze in aanraking komen met vuur. Alleen als de brand heel heet wordt en heel lang op één plek is, zoals hier - en zo'n kroonbrand als hier is meestal één van de heetste branden - dan worden de gevolgen veel groter."

"Alles wat kan vliegen vlucht wel weg, maar heel veel leven zit ook in de bodem. Als de bodem te heet wordt, gaat het bodemleven eraan, maar ook de zadenbanken, waaruit de boel weer zou moeten ontspruiten, kunnen verbranden", aldus Postma.

Hij hoopt dat de brand snel onder controle is. "Dat weten we pas als het afgelopen is. Een bos is wel heel goed in terugveren, maar als de brand heel heet is, kunnen de gevolgen jarenlang duren."