Renske Leijten steunt minister in strenge lobbyregels oud-bewindslieden: 'Heel goed dat het niet versoepeld wordt'

De strengere lobbyregels voor oud-bewindspersonen blijven voorlopig overeind. Minister Pieter Heerma van Binnenlandse Zaken ziet geen reden om de regels te versoepelen, ondanks klachten van voormalige ministers en staatssecretarissen die zeggen moeilijk aan een nieuwe baan te komen. Volgens voormalig SP-Kamerlid Renske Leijten is dat de juiste keuze: de regels zijn volgens haar noodzakelijk om belangenverstrengeling tegen te gaan en het vertrouwen in de politiek te versterken.

De discussie over de lobbyregels laaide de afgelopen dagen opnieuw op nadat verschillende oud-bewindspersonen in De Telegraaf klaagden over de gevolgen van de aangescherpte regels. Voormalig PVV-minister Fleur Agema stelde dat oud-bewindspersonen door de maatregelen moeilijker aan werk komen, terwijl oud-staatssecretaris Gijs Tuinman sprak van "twee jaar op de strafbank".

De regels werden vorig jaar aangescherpt om de zogenoemde draaideur tussen politiek en lobbyorganisaties te beperken. Oud-bewindspersonen mogen gedurende een afkoelperiode van twee jaar geen lobbyactiviteiten ontplooien op hun voormalige beleidsterrein. Daarmee wil de overheid de schijn van belangenverstrengeling voorkomen.

Leijten vindt het daarom terecht dat Heerma vasthoudt aan de huidige regels. "Deze lobbyregels hadden we nooit en daar werden we voor op de vingers getikt. Uit internationaal onderzoek blijkt dat het in Nederland echt bar gesteld is met die integriteitsregels. Dat je dus vanuit een oude positie vrij snel in iets nieuws rolt. En het doet iets met het vertrouwen in de politiek, in de integriteit van de mensen die ons beleid maken. Daarom hebben we als Tweede Kamer echt heel lang aangedrongen op lobbyregels. Die zijn er nu en het is heel goed dat die niet versoepeld worden."

Publiek figuur

Agema stelde eerder dat het voor oud-bewindspersonen lastig is om werk te vinden. Volgens Leijten ligt de oorzaak echter niet bij de nieuwe regels. Volgens haar krijgen voormalige politici vaak te maken met andere uitdagingen op de arbeidsmarkt. "Mensen die een publiek figuur hebben, waarvan mensen denken dat ze weten wie ze zijn, worden misschien op een andere manier beoordeeld of zoeken misschien ook andere banen. Iedereen die zijn baan verliest of uit de politiek treedt, zal gewoon moeten solliciteren. Dat geldt ook voor mevrouw Agema."

Leijten benadrukt dat de regels bovendien alleen betrekking hebben op functies waarbij oud-bewindspersonen hun eerdere invloed of netwerk zouden kunnen inzetten. "Het gaat over waar jij macht had; daar mag je niet door anderen worden ingekocht om die macht nog uit te oefenen. Want dat heeft te maken met de integriteit. Dit weet zij, dus ze kan overal anders solliciteren. Net zoals iedereen in de samenleving kan solliciteren."

Journalist Tom Staal wijst erop dat ook andere factoren kunnen meespelen bij het vinden van werk na een politieke carrière. "Elke PVV'er die in de Kamer heeft gezeten heeft wel moeite met solliciteren. Als dat ook op je cv staat, met die partij, en er zijn meerdere partijen die dat hebben..."

Tegelijkertijd vindt Staal het niet logisch om de regels achteraf te veranderen. "Ik vind het eigenlijk een hele goede regel. Die regel is er ook niet voor niks. Nu heb ik wel een beetje het gevoel dat de mensen die in het vorige kabinet zaten, die nu lopen te klagen, van deze regels vooraf wisten. Je bent volwassen mensen. Om nou tijdens het spel nog de regels te gaan veranderen, dat vind ik ook wat klein."

Ook voor Kamerleden?

Onderhandelaar Maarten van Rossum plaatste tijdens de discussie een kanttekening bij de huidige regeling. Volgens hem geldt een deel van de integriteitsregels niet voor Kamerleden. "Dit is wel wonderlijk. Want zoals vaker in Den Haag is het zo dat deze regels wel gelden voor bewindspersonen en voor de regering, maar de Kamerleden zijn allemaal uitgezonderd. Idem voor de Wet open overheid. Die geldt voor de regering, maar niet voor de Kamer. Dus ik vind daar ook wel iets van. De Tweede Kamer drong daarop aan, maar dan zou ik zeggen: kijk dan ook vooral even naar jezelf."

Leijten kan zich daar grotendeels in vinden. "Je moet opgeven waar je belangen hebt. Je hoeft als Kamerlid niet de belangen in een aandelenportefeuille aan te geven, terwijl je daar mogelijk wel over stemt. Ik zou het heel goed vinden als dat er wel is."

Volgens Van Rossum is dat ook logisch, omdat Kamerleden uiteindelijk veel invloed hebben op beleid. "De bedoeling is niet dat je macht uitoefent, of macht die je had nog een keer kunt inzetten. Het hoogste orgaan in dit land zijn de Kamerleden."

Schijn van belangenverstrengeling

Oud-staatssecretaris Gijs Tuinman stelde dat hij na een carrière binnen Defensie nauwelijks nog terechtkan in zijn eigen vakgebied. Leijten heeft begrip voor die situatie, maar vindt dat het grotere belang zwaarder weegt. "Het is in die zin dat je wetten maakt. En als je wetten maakt en je weet dat je na je periode van die wetten kan gaan profiteren van die wetten, is dat ook heel ongezond. De schijn van belangenverstrengeling moet je tegengaan."

Volgens haar raken oud-bewindspersonen die zich wel aan de regels houden juist beschadigd door voorbeelden van politici die direct de overstap maken naar lobbyfuncties. "Iedereen die zich aan de regels houdt en die niet klaagt in de krant, wordt wel bevlekt door iemand die overloopt naar de lobby. En die komt daar echt niet omdat hij zoveel kennis heeft. Die komt er omdat hij een netwerk heeft."