Von der Leyen geeft fout toe, Europa wil weer kernenergie: 'Betrouwbare, betaalbare bron van energie'
De kernramp in Fukushima, gisteren vijftien jaar geleden, zorgde ervoor dat veel landen per direct hun kernprogramma stopzetten. Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen noemt dat nu een "strategische fout" en komt met maatregelen.
Von der Leyen kondigde dinsdag aan dat er een garantie van 200 miljoen euro komt om te investeren in innovatieve kernenergietechnologieën. Met name de oorlog in het Midden-Oosten toont aan hoe afhankelijk Europa is van anderen voor de invoer van olie en gas, zei ze in een toespraak op een top over kernenergie in Parijs.
"Terwijl in 1990 een derde van de Europese elektriciteit afkomstig was van kernenergie, is dat nu nog maar ongeveer 15 procent", zei Von der Leyen. Achteraf ziet zij het als een fout "om een betrouwbare, betaalbare bron van energie met lage uitstoot de rug toe te keren".
Voor haar eigen onafhankelijkheid en concurrentiekracht moet de EU inzetten op een combinatie van kern- en hernieuwbare energie, zoals wind- en zonne-energie, stelt de voorzitter.
Nieuwe draai in Europa
Journalist Henk van der Aa, die in 2011 verslag deed vanuit het rampgebied in het Japanse Fukushima, volgt het dossier op de voet. Hij vindt het goed dat Europa terugkeert naar kernenergie. "Er ontstond paniek in 2011 en door de heftigheid van de keuzes die toen werden gemaakt, gingen we in één keer van wit naar helemaal zwart", zegt hij over de ommezwaai rond kernenergie in Europa. "Wat in Fukushima gebeurde was hun worst case scenario dat eigenlijk nooit zou voorkomen. De angst die het heeft teweeggebracht was in heel Europa voelbaar."
Waar landen als Frankrijk doorgingen met kernenergie, trok de Duitse bondskanselier Angela Merkel in 2011 als eerste de stekker uit het kernprogramma. Alle reactoren gingen dicht, maar haar opvolger Friedrich Merz is daar niet blij mee. Hij noemde het een ernstige strategische fout.
“Er is nog steeds een onleefbare zone. Als je daar rondrijdt, zie je nog steeds kilometers radioactieve aarde opgestapeld in witte zakken, zo ver als je kunt kijken.”
Nu draait Europa weer. Brussel presenteerde dinsdag een strategie voor kleine modulaire kernreactoren, ook wel SMR's genoemd. Dat zijn kleine kernreactoren, die sneller en goedkoper gebouwd kunnen worden dan een grote kerncentrale. Ook Nederland kijkt naar de bouw van dit soort kerncentrales om elektriciteit te kunnen produceren zonder CO2 uit te stoten.
Von der Leyen wil dat dit soort kleine kernreactoren vanaf 2030 operationeel kunnen zijn in de EU. "Zodat ze naast traditionele kernreactoren een sleutelrol kunnen spelen in een flexibel, veilig en efficiënt energiesysteem", zei ze. De Commissie wil 200 miljoen euro vrijmaken om private investeerders aan te sporen te investeren in kernenergie. Ook wil ze makkelijker vergunningen afgeven aan lidstaten voor de ontwikkeling van kernenergie.
In Japan kwam men al eerder terug op het besluit om met kernenergie te stoppen, zegt Van der Aa. Sterker nog: "Ze hebben kort geleden de grootste kerncentrale ter wereld geopend". Japan heeft de kernreactoren die destijds zijn stilgelegd ook snel weer heropend.
Oproep aan kabinet-Jetten
Voorzitter van Techniek Nederland en oud-minister Mark Harbers (Infrastructuur en Waterstaat, VVD), ook te gast in de studio, begreep destijds al niet dat Europa kernenergie in de ban deed. "Ik heb destijds het initiatief genomen met moties in de Tweede Kamer om weer met kernenergie te beginnen. Ook hier waren plannen voor kerncentrales, maar die werden na Fukushima in de ijskast gezet. Ik vond het raar dat in het klimaatakkoord van 2019 deze optie niet meer voorkwam, terwijl het CO2-vrije energie is."
“Ik vond het raar dat in het klimaatakkoord van 2019 deze optie niet meer voorkwam, terwijl het CO2-vrije energie is.”
Hij zegt dat kernenergie van groot belang is voor de toekomst. "Als je kijkt hoe afhankelijk we nu zijn van olie en gas uit het Midden-Oosten, is het fijn als je een paar andere energiebronnen hebt waar je in dit soort tijden wel op kan bouwen." Voor kabinet-Jetten is het zaak om "tempo te maken" en om ervoor te zorgen "dat het ook daadwerkelijk van de grond komt en dat we de kerncentrale in Borssele openhouden", zegt Harbers.
Hij benadrukt dat de beslissing van de Duitsers destijds "een les is voor andere landen om hier even goed over na te denken en dat je bij je klimaataanpak moet zorgen dat je zoveel mogelijk opties houdt". Want, benadrukt hij, "je weet nooit hoe het kan lopen".