Ongemak voor 'Ruttiaanse' Jetten: Eerste Kamerfractie D66 keert zich vlak voor debat tegen asielplannen

De nieuwe coalitie kwam tijdens het debat over het coalitieakkoord in een ongemakkelijke positie nadat de Eerste Kamerfractie van D66 zich tegen de asielnoodmaatregelen en het tweestatusstelsel keerde. "Het leverde voor Rob Jetten echt wel moeilijke momenten op", zegt politiek verslaggever van WNL Tessa van Viegen.

In het coalitieakkoord staat dat D66, VVD en CDA de wetten "onverkort" zullen uitvoeren na goedkeuring in de Eerste Kamer. Vlak voor het debat zei senator Boris Dittrich in Trouw dat zijn fractie hoe dan ook tegen de wet zal stemmen en kritisch staat tegenover de invoering van een tweestatusstelsel. "Dit wist ik en dat is conform afspraak", zei VVD-leider Dilan Yeşilgöz, coalitiegenoot van Jetten, nadat PVV-leider Geert Wilders had gevraagd naar de mogelijke tegenstem.

Yeşilgöz maakt zich geen zorgen over de uitvoering van de wetten. Volgens haar kan de coalitie rekenen op een meerderheid in de Eerste Kamer als alle partijen die in de Tweede Kamer vóór de wetten stemden, dat ook in de Senaat doen.

Later in het debat vroeg Annabel Nanninga (JA21) aan Henri Bontenbal of het CDA in de Eerste Kamer voor de wetten zal stemmen. De partijleider wees erop dat de christendemocraten zich voor beide wetten hebben uitgesproken in hun verkiezingsprogramma. "En ik ga ervan uit dat mijn Eerste Kamerfractie conform het verkiezingsprogramma van het CDA stemt."

'Echt moeilijke momenten' voor Jetten

"Ik denk dat het CDA niet heel moeilijk zal doen als het nog wat naar rechts gaat op asiel", zegt Van Viegen in Goedemorgen Nederland op NPO 1. "De moeilijkheid zit bij D66. De Eerste Kamerfractie van die partij liet gisteren weten dat ze tegen een aantal asielwetten willen stemmen. Dat bericht kwam eigenlijk net voor het debat."

"Boris Dittrich zei dat zij de asielwetten niet zullen steunen in de Eerste Kamer, terwijl in het coalitieakkoord staat dat ze die wetten ter uitvoering gaan brengen. In de Kamer vonden ze het nogal vreemd dat je zoiets afspreekt, maar je Eerste Kamerfractie er vervolgens niet achter staat", zegt Van Viegen. "Het leverde voor Rob Jetten echt moeilijke momenten op."

Volgens CDA-Kamerlid Tijs van den Brink, ook te gast in de studio, is er geen onrust binnen de coalitie: "De Eerste Kamerfractie is natuurlijk niet gebonden aan het regeerakkoord, het is een afspraak tussen partijen in de Tweede Kamer. Dus in principe hebben ze die vrijheid, al snap ik dat Jetten dit niet fijn vond." Van Viegen: "Ze hebben die vrijheid, maar het is ongebruikelijk om je vlak voor zo'n groot debat zo uit te spreken. De timing was vrij onfortuinlijk. Ze moeten beter met elkaar afstemmen hoe ze hiermee omgaan."

Jetten gedraagt zich als premier

Ondanks het vuur dat hem tijdens het debat werd aangestoken over de AOW-leeftijd, hield Jetten, de beoogde nieuwe premier, zich goed staande. Volgens Van Viegen sloeg hij een andere toon aan dan in eerdere jaren. "Je zag dat Jetten een andere houding aanneemt. Hij wil echt uitstralen dat hij premier is van alle Nederlanders."

"Hij wordt de premier van een minderheidskabinet, dus is zich heel bewust dat hij moet samenwerken met allerlei partijen in de Tweede Kamer. Hij koos daarom een rustige toon en was hoffelijk naar alle Kamerleden, ook als zij hem aanvielen. Hij sloeg op kritiek niet terug met jij-bakken, zoals dat heet in Den Haag."

Op sommige momenten deed Jetten Van Viegen denken aan oud-premier Mark Rutte. "Jetten had Ruttiaanse trekjes tijdens het debat. Als iemand hem naar de inhoud vroeg, wist hij behendig te antwoorden door in te gaan op het proces en dingen weg te lachen. Het deed af en toe echt aan Rutte denken."

Of Jetten in zijn nieuwe rol voldoende steun krijgt, weet Van Viegen niet. "Hij is zich in ieder geval erg bewust van de rol die hij nu heeft. Hij weet ook dat hij sommige dingen niet meer kan. Normaal gesproken zou hij misschien in een polonaise staan met carnaval. Dat zit er echt niet meer in. Hij is zich heel bewust van zijn nieuwe rol."

Formateur Jetten

Vandaag begint Jetten aan zijn taak als informateur om een nieuw kabinet te vormen. "Hij gaat meteen met de postenverdeling aan de slag", aldus Van Viegen. "We denken dat er vandaag duidelijk wordt welke partij welk ministerie mag gaan bemensen."