Kabinet balanceert op rand van de afgrond: 'Zou me verbazen als VVD dit kan trekken'
Het voortbestaan van het kabinet hangt aan een zijden draadje. Het Belastingplan is met de kleinst mogelijke meerderheid aangenomen in de Tweede Kamer, maar coalitiepartij VVD stemde tegen uit onvrede over de samenwerking van D66 en CDA met links. Het is nu de vraag of de liberalen de boel definitief laten ontploffen. "Het zou mij echt verbazen als de VVD dit nog kan trekken."
Opnieuw een spannende dag in Den Haag. Premier Rob Jetten zal er deze ochtend alles aan moeten doen om de ontstane spanningen binnen de coalitie te temperen. Een gesprek met vicepremiers Dilan Yeşilgöz (VVD) en Bart van den Brink (CDA) moet ervoor zorgen dat de VVD binnenboord blijft.
De lijmpoging komt na de stemming over het Belastingplan, dat donderdagavond met de kleinst mogelijke meerderheid van 76 tegen 74 stemmen door de Tweede Kamer werd aangenomen. Coalitiepartij VVD stemde tegen het plan van het eigen kabinet, nadat D66 en CDA een akkoord hadden gesloten met het linkse blok Progressief Nederland en Volt. VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans noemde de gang van zaken ‘ontluisterend’ en liet weten dat zijn partij zich opnieuw moet beraden op de samenwerking.
'De verhoudingen zijn zo slecht'
Politiek verslaggever Tessa van Viegen heeft er in ieder geval een hard hoofd in. "Het zou me echt verbazen als de VVD dit kan trekken", zegt ze in Goedemorgen Nederland. "Hun eigen minister van Financiën heeft het Belastingplan ontraden en nu is het met een grote linkse meerderheid door de Tweede Kamer gehaald. Het voornaamste punt is dat de verhoudingen zo slecht zijn geworden, omdat de VVD het gevoel heeft dat hun een gigantische streek is geleverd, achter hun rug om. NOS-presentatrice Simone Weimans noemde het 'genaaid'. Dat geeft wel aan hoe slecht de verhoudingen zijn. Het zou me verbazen als de VVD daar nog uitkomt."
Een kabinetsval betekent niet direct nieuwe verkiezingen. Dat heeft de Tweede Kamer eerder deze week afgesproken na een motie van ChristenUnie-leider Mirjam Bikker. Een rompkabinet met alleen D66 en CDA zou tot de mogelijkheden behoren.
“Een rompkabinet met D66 en CDA kan de ruimte geven om actief en flexibeler op zoek te gaan naar meerderheden.”
Dit hoeft niet direct onvoordelig uit te pakken, aldus FD-journalist Jean Dohmen. "Het is natuurlijk nu al een minderheidskabinet, dus dan wordt de minderheid nog wat meer minderheid. Aan de andere kant kun je ook redeneren: het geeft ze wel de ruimte om actief en flexibeler op zoek te gaan naar meerderheden. De vraag is alleen of je geen motie van wantrouwen vanuit de rechterhoek om je oren krijgt. Het kan wel spannend worden."
'Rechtse meerderheid, links beleid'
Voormalig hoofdredacteur van De Telegraaf Sjuul Paradijs ziet een kabinetsval als "een grote kans om het politieke landschap structureel te veranderen". Hij kijkt daarbij naar rechts. "Dat je de verschillende rechtse partijen bij elkaar verzamelt en daarmee heel intensieve gesprekken voert om aan een toekomst te werken. We hebben nu een rechtse meerderheid, maar krijgen links beleid. Dat is een weeffout die komt door versplintering in de politiek."
“We hebben nu een rechtse meerderheid, maar krijgen links beleid. Dat is een weeffout die komt door versplintering in de politiek.”
"Om even te relativeren: het is niet zo dat het een links Belastingplan is", reageert Dohmen. "Afgezien van het amendement van Progressief Nederland en Volt is het gewoon door dit kabinet opgesteld. Het is tijd voor nuchterheid. Kijken hoe we verder kunnen."
Achterkamers
Paradijs ergert zich aan de achterkamertjespolitiek die hij gisteren zag. "Het minderheidskabinet werd gezien als modern. Heel Hilversum was ervoor. Maar alsnog zijn er achterkamertjes. We gaan terug naar de periode van Lubbers, waarin de kloof tussen het volk en de politiek alleen maar groter wordt. Er zijn achter de rug om dealtjes gesloten."
Dohmen erkent dat er achter de schermen zeker gelobbyd is. "Maar de rechtse tranen zijn echt krokodillentranen", meent hij. "De meerderheid voor het Belastingplan is gekocht", zegt Paradijs stellig.
Van Viegen onderbreekt hem. "Dat wordt altijd gedaan. Er wordt altijd gekeken of je een deal kunt sluiten en dan geef je iets aan iemand in ruil voor steun. Dat is niet heel gek in de politiek."