VVD voelt zich gepasseerd na belastingdeal: 'De coalitie is geofferd'

Het belastingplan is met de kleinst mogelijke meerderheid door de Tweede Kamer gekomen, maar de politieke schade is groot. De VVD stemde tegen het plan van het eigen kabinet en overweegt de samenwerking te beëindigen.

Het belastingplan van het kabinet-Jetten werd donderdag met 76 tegen 74 stemmen aangenomen. Dat gebeurde dankzij de steun van D66 en CDA, die meegingen met een aangepast voorstel van Progressief Nederland en Volt. Ook de Partij voor de Dieren en Denk stemden voor. De 22 Kamerleden van coalitiepartij VVD stemden juist tegen.

Politiek verslaggever Tessa van Viegen zag hoe de verhoudingen gedurende de dag steeds verder onder druk kwamen te staan. "Je zag eigenlijk dat die twee partijen gisteren heel erg leurden bij linkse partijen om uiteindelijk dat Belastingplan erdoor te krijgen", vertelt ze in Goedemorgen Nederland.

Het kabinet had het amendement van Progressief Nederland en Volt ontraden. Toch besloten CDA en D66 het voorstel te steunen. Daarmee kwam het Belastingplan er dankzij oppositiepartijen, terwijl een van de drie coalitiepartners tegenstemde. "Daarmee is het belastingplan wellicht gered, maar is de coalitie geofferd", concludeert Van Viegen.

De vraag is nu hoe het verder moet met het kabinet-Jetten. VVD-leider Dilan Yesilgöz riep na de ontstane situatie op tot een 'fundamentele reset' van de samenwerking. Volgens Jean Dohmen, journalist van het Financieele Dagblad, had ze de confrontatie ook op een andere manier kunnen aangaan.

Dohmen keek met verbazing naar de persconferentie die Yesilgöz gaf op de trappen van het ministerie van Defensie. "Ik zag iemand een doodlopende straat inlopen, omdat ze op dat moment escaleerde."

Volgens Dohmen had de VVD beter achter de schermen met premier Rob Jetten kunnen overleggen. "Je kan de telefoon pakken, Rob Jetten bellen en zeggen: luister Rob, dit pik ik niet. Als dit gebeurt, dan sta je ongelooflijk bij mij in het krijt. En laten we het daar maar eens over hebben: wat krijg ik hiervoor terug?"

Op die manier had de VVD volgens hem iets kunnen terugvragen voor de steun die de coalitiegenoten bij de oppositie zochten. De verantwoordelijkheid ligt volgens Dohmen overigens niet uitsluitend bij Yesilgöz. Ook CDA en D66 hadden volgens hem beter moeten nadenken over de gekozen route.

'De VVD voelt zich vernederd'

Oud-hoofdredacteur van De Telegraaf Sjuul Paradijs denkt dat de klap binnen de VVD harder is aangekomen dan buitenstaanders beseffen. Volgens hem wordt in de politieke analyses onvoldoende rekening gehouden met de emoties binnen de partij.

"Alles wat ik nu hoor, maar ook gisteravond bij alle analyses op tv, is projectie van mensen die niet precies weten hoe hard ze geraakt zijn bij de VVD", zegt Paradijs. Volgens hem voelen de partijleider en de ministers zich zo gekrenkt en vernederd dat het moeilijk wordt om de samenwerking voort te zetten.

Dat heeft volgens hem ook te maken met de manier waarop de deal tussen D66, CDA, Progressief Nederland en Volt tot stand kwam. Hoewel de VVD wist dat er contact was tussen de partijen, kwam de uiteindelijke overeenkomst voor de partij als een verrassing, stelt Paradijs. "Nee, het was een verrassing. Dat is gewoon een feit."

Hij verwacht dan ook dat de VVD de samenwerking niet zomaar voortzet. "Dat de stekker eruit gaat, staat voor mij vast. Al is het niet vandaag, dan maandag of dinsdag."

VVD wilde juist over rechts

Ook de eerdere politieke verhoudingen spelen volgens Van Viegen mee in de boosheid van de VVD. De partij wilde eerder juist afspraken maken met rechtse oppositiepartijen, maar werd daarin tegengehouden door CDA en D66. "De VVD wilde natuurlijk graag over rechts. Ze dachten er echt wel uit te komen, maar zijn teruggefloten. En nu zie je dat het ver over links gaat", schetst de politiek verslaggever.

Bovendien is er volgens haar tijdens de onderhandelingen met de oppositie weinig gedaan om de VVD aan boord te houden. "Terwijl er met die partijen werd overlegd, is er eigenlijk geen moeite gedaan om coalitiepartner VVD binnenboord te houden, de verhoudingen goed te houden en te kijken hoe we daarna toch met elkaar verder kunnen."

Dohmen plaatst wel een kanttekening bij de eerdere pogingen om over rechts tot een akkoord te komen. In gesprekken met JA21, BBB en SGP kwamen volgens hem ook onderwerpen als abortus en stikstof op tafel. Dat maakte een overeenkomst ingewikkelder.

Belastingplan nog niet definitief gered

Ondertussen is ook de toekomst van het belastingplan zelf onzeker. Na de Tweede Kamer moet het voorstel nog door de Eerste Kamer. Daar is steun allerminst vanzelfsprekend. Zelfs als alle partijen die in de Tweede Kamer voorstemden ook in de Eerste Kamer meegaan, zijn er volgens Van Viegen nog extra senatoren nodig.

Dat was juist een van de redenen voor CDA en D66 om een akkoord met oppositiepartijen te sluiten: ze hoopten daarmee zowel in de Tweede als in de Eerste Kamer voldoende steun te krijgen. Die zekerheid is er nog niet.

Dohmen wijst ondertussen op het belang van politieke stabiliteit. Veel maatschappelijke organisaties hebben opgeroepen om nieuwe verkiezingen te voorkomen. "Er zijn zoveel problemen in het land die moeten worden opgelost", benadrukt hij. De grote vraag is dan ook of Jetten de beschadigde verhoudingen nog kan herstellen.