Wouter de Winther acht kans op kabinetsval 98 procent: 'Verhoudingen totaal verziekt'

Wouter de Winther houdt ernstig rekening met een kabinetsval. "Ik acht de kans inmiddels 98 procent dat ze dit niet met elkaar gaan uithouden", zegt de politiek commentator van De Telegraaf in het radioprogramma Sven op 1. De verhoudingen binnen de coalitie zijn volgens hem ernstig verstoord, nu D66 en CDA buiten de VVD om een akkoord hebben gesloten met de oppositie over het Belastingplan. "De VVD voelt zich enorm gepiepeld."

Het debat over het Belastingplan staat onder hoogspanning nadat D66 en CDA gisteren buiten de VVD om een akkoord sloten met Progressief Nederland (PRO) en Volt om vermogenden zwaarder te belasten. De VVD verzet zich fel tegen het voorstel, die volgens die partij het verdienvermogen van Nederland zou raken. Partijleider Dilan Yeşilgöz spreekt van een schending van het coalitieakkoord en dreigt de stekker uit het kabinet te trekken als D66 en CDA voor het amendement stemmen.

Volgens De Winther draait de crisis niet zozeer om de inhoud van het voorstel, waarmee een bedrag van 1 miljard euro is gemoeid, maar vooral om de onderlinge verhoudingen binnen de coalitie. Het optreden van D66 en CDA wordt binnen de VVD ervaren als verraad van bijna Bijbelse proporties. Opvallend genoeg sluiten ook rechtse oppositiepartijen, die eerder nog sterk verdeeld waren, zich aan bij de kritiek van de VVD.

"Dat ervaren ze toch wel een beetje zo, merk ik, bij de VVD en ook bij veel rechtse oppositiepartijen. Die wonderwel nu, waar eerst nog veel verdeeldheid was, behoorlijk de kant van de VVD opzoeken. Ze wijzen met z'n allen nu richting D66 en CDA, dat het onbetrouwbare partners zijn."

De politiek commentator acht de kans klein dat het kabinet deze crisis overleeft. "Je kan zeker in deze tijd niets meer uitsluiten, maar ik acht de kans inmiddels 98 procent dat ze dit niet met elkaar gaan uithouden. De verhoudingen zijn ook vandaag, ook vanochtend nog, als je ziet en hoort wat er voor en achter de schermen gebeurt in de coalitie, echt totaal verziekt. De VVD voelt zich enorm gepiepeld."

'Emmer zout in open wond van VVD'

Volgens De Winther erkennen D66 en CDA dat de onderhandelingen met PRO en Volt in de laatste fase niet netjes zijn verlopen. Tegelijkertijd wijzen de partijen op de moeizame samenwerking binnen de coalitie, die volgens hen al maanden onder druk staat. "Maar ze zeggen ook: dit is wel het sluitstuk van iets wat al maanden niet lekker loopt in de coalitie. Men voelde zich kennelijk genoodzaakt om iets te forceren, omdat het anders nergens toe leidde."

Luister deze uitzending nu terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

D66-fractievoorzitter Jan Paternotte ontkende vandaag tijdens het debat over het Belastingplan dat zijn partij en het CDA de VVD hebben gepasseerd. CDA-leider Henri Bontenbal erkende gisteren echter dat de VVD in de laatste fase van de onderhandelingen met Progressief Nederland en Volt niet meer was betrokken. De VVD werd pas over het akkoord geïnformeerd nadat de andere partijen overeenstemming hadden bereikt.

"Daar lijkt het wel op hoor", zegt De Winther over die gang van zaken. "Op het moment dat je met een oppositiepartij, terwijl je zelf in de coalitie zit, zo'n akkoord laat presenteren en Jesse Klaver ook nog een vreugdedansje laat doen op TikTok, dan is dat weer een emmer zout in de toch al open wond van de VVD, vanwege wat er in de zomer allemaal is gebeurd."

Ook oud-VVD-minister Christianne van der Wal stoorde zich aan de manier waarop Klaver het akkoord vierde. In Goedemorgen Nederland noemde ze zijn reactie "echt zo, zo dom" en "crazy". Klaver plaatste een filmpje op TikTok waarin hij het akkoord enthousiast aankondigde. "Ik heb supergoed nieuws. Nederland krijgt voor het eerst een miljonairsbelasting. Het is wat we de hele tijd hebben gezegd wat we zouden doen en het is gelukt", zegt de PRO-leider met een glimlach. Vervolgens geeft hij een high five aan de medewerker die het filmpje opneemt.

'Fundamentele reset' van het kabinet

VVD-leider Dilan Yeşilgöz stelde gisteravond dat de coalitie alleen verder kan na een "fundamentele reset". Volgens De Winther zou dat kunnen neerkomen op een "herformatie", waarbij de coalitiepartijen opnieuw onderhandelen over de voorwaarden waaronder ze samen verder kunnen.

Een mogelijke uitweg is dat D66 en CDA alsnog afzien van steun aan het amendement van PRO en Volt. Ook kunnen de partijen proberen de onderlinge spanningen weg te nemen door nieuwe afspraken te maken. Daarbij zouden coalitiepartners die op bepaalde punten moeten toegeven, op andere terreinen tegemoetgekomen kunnen worden.

Als het tot zo'n herformatie komt, hoeft die zich volgens De Winther niet te beperken tot nieuwe inhoudelijke afspraken. Ook de samenstelling van het kabinet kan opnieuw ter discussie komen te staan. Zo sluit hij niet uit dat wordt geprobeerd het huidige minderheidskabinet uit te breiden tot een meerderheidscoalitie.

Daarvoor moeten volgens een minister die De Winther vanochtend sprak wel eerst de politieke blokkades worden opgeheven. Zo heeft de VVD tijdens de verkiezingscampagne uitgesloten met PRO in een kabinet te stappen. Tegelijkertijd bestaan er ook blokkades tussen linkse en rechtse oppositiepartijen, waardoor het kabinet niet tegelijkertijd afspraken kan maken met PRO en JA21.

"Zolang al die blokkades blijven bestaan, is het in ieder geval niet mogelijk om te werken aan een meerderheidscombinatie", zegt De Winther op basis van zijn gesprek met de minister, die hij niet bij naam noemt.

'Mark Rutte kijkt van een afstandje mee'

De politiek commentator sluit niet uit dat oud-premier Mark Rutte achter de schermen heeft meegedacht met de VVD over de ontstane crisis. "Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat de NAVO-secretaris-generaal wel van een afstandje meekijkt. Hij leeft in ieder geval mee, vanaf het begin af aan al sinds hij weg is als minister-president."

Volgens De Winther is het niet ongebruikelijk dat prominente partijgenoten in moeilijke tijden worden geraadpleegd. "Op het moment dat het er zo stevig aan toegaat en de VVD in de hoek zit waar de klappen vallen, al weken lang in peilingen, maar ook in de publieke opinie en de leider erg onder vuur ligt, wordt er af en toe wel meegedacht en meegekeken door ereleden. Mark Rutte is een erelid. Hij wil zich het liefst niet over de politieke actualiteit in Nederland uitlaten, maar hij is wel volbloed VVD'er natuurlijk."

Daar kan overigens ook de woordkeuze van Yesilgöz op wijzen. In mei 2021 sprak Rutte tijdens het debat over de formatie van zijn vierde kabinet, dat later zou vallen, al over een fundamentele verandering in de verhouding tussen de Tweede Kamer en het kabinet. Volgens Rutte moest die verandering uiteindelijk ook leiden tot een betere relatie tussen burgers en de overheid. Hij pleitte destijds voor een "fundamentele reset" tussen Kamer en kabinet.