Van der Wal is 'uit het lood geslagen' en hekelt uitbundige Jesse Klaver: 'Crazy, zo, zo dom!'

Oud-VVD-minister Christianne van der Wal heeft zich gestoord aan de uitbundige reactie van Progressief Nederland-leider Jesse Klaver, nadat coalitiepartijen D66 en CDA buiten de VVD om een akkoord sloten met zijn partij. "Het is bijna orgastisch. Ik vind het niet normaal", zegt Van der Wal in Goedemorgen Nederland op NPO 1. Ze vindt het pijnlijk om te zien hoe de VVD buitenspel is gezet. "Ik ben echt wel een beetje uit het lood geslagen."

Gisteren werd bekend dat D66 en CDA buiten de VVD om een akkoord hebben gesloten met Progressief Nederland over het Belastingplan. De partijen willen de lasten voor werkenden verlichten door vermogenden zwaarder te belasten. VVD-leider Dilan Yeşilgöz benadrukte meermaals dat de deal met de oppositiepartij in strijd is met het coalitieakkoord en riep D66 en CDA op niet voor het amendement te stemmen.

Klaver vierde het akkoord met een filmpje op TikTok. "Ik heb supergoed nieuws. Nederland krijgt voor het eerst een miljonairsbelasting. Het is wat we de hele tijd hebben gezegd wat we zouden doen en het is gelukt", zegt de PRO-leider met een glimlach. Vervolgens geeft hij een high five aan de medewerker die het filmpje opneemt.

"Mijn eerste gevoel? Het is bijna orgastisch", zegt Van der Wal bij het zien van het filmpje. "Ik vind het niet normaal. Wat ik erg vind: je weet dat op hetzelfde moment de VVD wordt geïnformeerd over een deal waarvan ze niets wisten, want ze zijn echt buitenspel gezet, en dan ga je het zo vieren..."

"Kijk, PRO is echt woest op de VVD. Ze vinden het denk ik heerlijk om er goed op te trappen", vervolgt de oud-minister. Volgens haar had Klaver beter wat ingetogener kunnen reageren. "Stel dat hij had gezegd: 'We gaan diep - er is nog maar één miljard over - maar we zetten een grote stap. Het doet ons pijn, we weten dat het de VVD ook pijn doet, maar we moeten deze stap met elkaar zetten om verder te gaan', dan had de VVD het nu ook veel moeilijker gehad (om het niet te accepteren). Maar dit is echt crazy. Ik vind het zo, zo dom", zegt ze over de reactie van de linkse oppositieleider.

'Menselijk gezien onbegrijpelijk'

Politiek verslaggever van WNL Tessa van Viegen kan meer begrip opbrengen voor de reactie van Klaver. "Vanuit zijn perspectief snap ik wel dat hij dit doet. Hij is al maanden aan het leuren met het kabinet: ik wil onderhandelen, wij willen een deal sluiten. Uiteindelijk komt die deal er en ik snap dat hij naar zijn achterban wil zeggen: we hebben weer een feestje te vieren."

Een paar maanden geleden wist Klaver al te bereiken dat het kabinet de geplande bezuinigingen van 6,5 miljard euro op de sociale zekerheid van tafel haalde. Die overwinning werd uitgebreid gevierd. Ook nu was de stemming bij de linkse partij opgewekt, al ging het er volgens Van Viegen iets ingetogener aan toe. "Op de fractiekamer werd gisteren een feestje gevierd. Dit keer niet heel uitgebreid met taart, maar er werd wel even tegen elkaar gezegd dat ze het goed hadden gedaan en wat ze allemaal wel niet hadden bereikt."

Voor Van der Wal was het feestje echter niet ingetogen genoeg. "Bij dit soort processen moet je altijd nadenken: op welke manier vier ik een succes zodat de partij die ik nodig heb voor een meerderheid het ook kan meemaken? Daar is gewoon niet over nagedacht."

Als Klaver anders had gereageerd, was het volgens de oud-bewindsvrouw voor de VVD makkelijker geweest om het voorstel te accepteren. "Dan was het nog steeds ongelofelijk ingewikkeld geweest. Maar wat ik zeg: dit maakt het alleen maar moeilijker. De hele VVD-achterban denkt: het is een succes voor PRO, het is links. Ga dan maar uitleggen..."

"Los van het feit dat het een overval is en dat de VVD op dit punt buitenspel is gezet. En dat vind ik menselijk gezien onbegrijpelijk, dat je weet: we zetten een partij buitenspel en we trappen er op deze manier op."

Verhoudingen binnen coalitie 'kapot'

De spanningen binnen de coalitie lijken ondertussen hoog opgelopen. Telegraaf-journalist Wouter de Winther zei gisteren in de talkshow Eva dat een "vooraanstaand fractielid" van D66 of CDA had gezegd dat de VVD "een koekje van eigen deeg" heeft gekregen. Volgens Van Viegen zegt die uitspraak veel over de onderlinge verhoudingen. "Die zijn gewoon echt heel slecht, al tijden."

Ze gaat verder: "Gisteren, toen de deal gepresenteerd werd, vroeg ik aan de coalitiepartners: denken jullie dat de VVD hier akkoord mee kan gaan? Ze zeiden: we kunnen het totaal niet inschatten. Dat laat wel zien dat ze helemaal niet weten waar de partij precies zit en in hoeverre ze daar rekening mee moeten houden, wat ze elkaar moeten gunnen, waar ze elkaar moeten beschermen. Daar hebben ze geen zicht op en daar houden ze geen rekening mee. Dat laat wel zien hoe broos de verhoudingen - die nu kapot zijn - waren."

Van der Wal stoort zich ook aan CDA-leider Henri Bontenbal, die het kabinet eerder "casinopolitiek" verweet omdat het Belastingplan zonder gegarandeerde meerderheid in de Eerste Kamer werd doorgedrukt. Volgens haar maakt Bontenbal zich daar nu zelf schuldig aan. "Je slaat jezelf op de borst met 'we moeten samenwerken' en 'fatsoen', en dan op zo'n manier een coalitiegenoot buitenspel zetten en overvallen? Ik vind dat niet met elkaar te rijmen. Dit is juist casinopolitiek."

De ontwikkelingen hebben Van der Wal naar eigen zeggen diep geraakt. "De VVD is veertien jaar de grootste geweest en iedereen verwijt de VVD alles. Nu zijn we niet de grootste, zitten we in een minderheidskabinet, en het is nog steeds alle ballen op de VVD. De VVD doet echt niet alles goed, echt niet. Ik zit hier niet om daarvoor te pleiten. Maar er zijn wel een paar basisprincipes: afspraak is afspraak en je neemt bestuurlijke verantwoordelijkheid: je wil ook wel pijnlijke maatregelen nemen. En je gaat wel een beetje normaal met elkaar om. Op deze manier overvallen worden... Dat doet heel veel pijn hoor, onderschat dat niet."

Deal met rechts was mogelijk

Overigens waren D66 en CDA volgens Van Viegen ook bereid om een akkoord over rechts te sluiten. De onderhandelingen met JA21 verliepen aanvankelijk voorspoedig, totdat de partij van Joost Eerdmans de samenwerking zocht met de SGP en BBB. Die partijen stelden aanvullende eisen op het gebied van medisch-ethische kwesties en stikstof in ruil voor steun aan het Belastingplan. Daarop liepen de onderhandelingen vast. "De deal over rechts was echt bespreekbaar, als ze niet van die eisen hadden gehad waar de coalitie gewoon niet akkoord mee kon gaan", zegt Van Viegen.

Van der Wal vindt dat rechts zichzelf daarmee in de vingers heeft gesneden. "Ik snap Joost Eerdmans tot op dit moment niet. Hij kon eigenlijk bijna alles binnenhalen, maar leverde zich over aan SGP en BBB die eisen hadden waarvan je weet: die gaan nooit een meerderheid halen. Ze hebben véél te hoog ingezet."

Ook Van Viegen is kritisch op de opstelling van Eerdmans. "JA21 en het kabinet waren al zo ver, maar Eerdmans heeft zich vastgehouden aan dat rechtse verbond en daarmee zijn kiezer geen dienst bewezen. De rechtse kiezer blijft nu achter met een linkse deal en met een kabinet dat op vallen staat. Ik ben benieuwd of dat Eerdmans vandaag in het debat nog nagedragen wordt."

Overleg tussen coalitiepartijen onzeker

Op dit moment debatteert de Tweede Kamer over het Belastingplan. Van Viegen belde vanochtend vroeg met de coalitiepartijen om te vragen of zij voorafgaand aan het debat nog met elkaar in overleg zouden gaan. "Vooralsnog stond er geen gesprek op de planning en is niet de verwachting dat dat gaat gebeuren. Misschien nemen ze nog de telefoon op en besluiten ze om met elkaar om tafel te gaan of te bellen, maar vooralsnog niet." Of de coalitiepartijen uiteindelijk alsnog met elkaar hebben gesproken, is onduidelijk.