Bestsellerauteur Robert D. Kaplan waarschuwt: 'Oorlog tussen VS en China grootste geopolitieke dreiging van dit moment'

Het Westen moet China leren begrijpen om een catastrofale oorlog te voorkomen. Dat stelt de Amerikaanse bestsellerauteur Robert D. Kaplan. Een oorlog tussen China en de Verenigde Staten zou verwoestende gevolgen hebben. "Het is de grootste geopolitieke dreiging van dit moment, die het potentieel heeft om ons in een scenario te brengen dat vergelijkbaar is met de Eerste Wereldoorlog", waarschuwt de geopolitiek analist in de WNL-podcast Onze Eeuw.

De Chinese president Xi Jinping zou het Chinese leger hebben opgedragen om tegen 2027 klaar te zijn om Taiwan militair te kunnen aanvallen. Kaplan betwijfelt of China dit daadwerkelijk gaat doen, maar waarschuwt voor verwoestende gevolgen als Amerika bij dat scenario ingrijpt.

Een militaire confrontatie zou veel verder reiken dan Taiwan, zegt hij tegen Samuel Vandeputte en Marc Herman de Groot. "We hebben het over een grootschalig militair conflict met raketten en onderzeeërs, dat zich afspeelt rond de belangrijkste internationale zeeroutes ter wereld, de belangrijkste toeleveringsketens ter wereld en het gebied waar het overgrote deel van de geavanceerde computerchips wordt geproduceerd."

De auteur vervolgt: "Daarbij zijn de twee grootste economieën ter wereld betrokken: de Verenigde Staten en China. Als Japan erbij betrokken zou raken vanwege de situatie in de Oost-Chinese Zee, en Noord-Korea van de crisis gebruik zou maken om Zuid-Korea aan te vallen, dan is het beslist niet overdreven om te spreken van een scenario dat vergelijkbaar is met de Eerste Wereldoorlog."

Het Westen moet er dan ook alles aan doen om een oorlog tussen China en de Verenigde Staten te voorkomen, stelt Kaplan. Dat kan volgens hem alleen als we China leren begrijpen, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. "Wat het interpreteren van China zo moeilijk maakt, is de complexiteit van het land zelf. Dat heeft tot allerlei verkeerde inschattingen geleid."

Kaplan geeft meerdere voorbeelden. "Zo bestond de veronderstelling dat China na toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO) zou opschuiven in de richting van democratie en vrije markten. Dat bleek een verkeerde aanname. Aan het einde van de Koude Oorlog bestond ook de verwachting dat China het voorbeeld van Oost-Europa zou volgen en zich richting democratie zou ontwikkelen. Ook dat bleek niet te kloppen."

'China is telkens een ander land geweest'

Het Westen gaat er volgens Kaplan te veel van uit dat China altijd hetzelfde zal blijven, terwijl dat helemaal niet klopt. "We gaan ervan uit dat China altijd een autoritaire, leninistische staat zal blijven en dat het regime van Xi Jinping eeuwig zal voortbestaan. We realiseren ons onvoldoende dat China onder verschillende leiders telkens een ander land is geweest. Onder Chiang Kai-shek hadden we een China dat werd gekenmerkt door krijgsheren en onderlinge machtsstrijd."

Luister naar dit gesprek als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

"Onder Mao Zedong kregen we een revolutionair en anarchistisch China. Onder Deng Xiaoping, Jiang Zemin, Hu Jintao en anderen zagen we een verstandige, gematigde en verlichte conservatieve dictatuur, geleid door een technocratische elite. Nu hebben we onder Xi Jinping een leninistisch-autoritaire staat. Ga er niet van uit dat China hetzelfde zal blijven."

De auteur sluit zelfs niet uit dat het communistische tijdperk in China zal eindigen. "Het communisme is misschien niet meer dan de nieuwste Chinese dynastie in de lange geschiedenis van het land, een dynastie die uiteindelijk gedoemd is te vallen."

Trauma's

Daarbij moet het Westen rekening houden met de historische trauma's waarmee de Chinezen kampen, vindt Kaplan. De Opiumoorlogen, de westerse inmenging en de Japanse invasies hebben een blijvend wantrouwen tegenover het buitenland veroorzaakt. "De Chinezen hebben het Westen altijd gezien als een indringer, een bezetter, als de zogenoemde barbaren. Dat komt doordat westerse interventies in China telkens weer tot ontwrichting van het land hebben geleid."

China heeft een geschiedenis van ongeveer vijfduizend jaar, maar het land hield aan het eind van de negentiende eeuw bijna op te bestaan, vervolgt de auteur. "Dat kwam voor een belangrijk deel door de westerse inmenging waar u zojuist naar verwees. Denk aan de Opiumoorlogen en de Japanse invasie in het begin en midden van de jaren dertig. In China bestaat een diepgewortelde angst voor chaos en anarchie. Die angst leeft zelfs op de hoogste niveaus van de overheid."

China heeft sindsdien alles op alles gezet om verloren gebieden terug te winnen. "Het heeft Buiten-Mongolië economisch naar zich toe getrokken, het heeft Macau teruggekregen, het heeft Hongkong teruggekregen, op een bijzonder harde manier. Taiwan wordt gezien als het laatste ontbrekende puzzelstuk. Het is het laatste overgebleven onderdeel uit de periode waarin China bijna ophield te bestaan. Het onderdeel dat volgens Peking nog bij het land moet worden gevoegd."

Misverstanden voorkomen

Hoe moeten westerse regeringsleiders omgaan met China? "Retorische discipline", noemt Kaplan. Oftewel: zorgvuldig je woorden kiezen, zodat anderen je niet verkeerd begrijpen. "Het is belangrijk dat deskundigen van zowel centrumrechts als centrumlinks zich hieraan houden. Zo voorkom je dat China de Verenigde Staten verkeerd begrijpt en dat de Verenigde Staten China verkeerd begrijpen."

Retorische discipline is echter niet het sterkste punt van de regering-Trump. "Je hebt daar niet langer te maken met technocraten uit het centrumrechts of centrumlinks. In plaats daarvan zijn er mensen die sterker ideologisch gedreven zijn. Bovendien ontbreekt het de president aan zelfbeheersing in zijn woordgebruik."

De Chinezen hebben moeite om president Trump te analyseren. Japan, Zuid-Korea, Taiwan, Singapore en Vietnam hebben hetzelfde probleem. De landen weten niet altijd of ze op de steun van de Amerikanen kunnen rekenen. "Trump heeft de Amerikaanse bondgenoten niet bepaald gerustgesteld. Dat is een voordeel voor China", besluit Kaplan.