Mirjam Bikker (CU) wil dat koning rust brengt in Den Haag: 'We hebben een onafhankelijke macht nodig'

ChristenUnie-leider Mirjam Bikker wil dat de koning weer een grotere rol krijgt in de Nederlandse politiek. Ze doet die oproep naar aanleiding van de politieke crisis in België, waar premier Bart De Wever zijn ontslag aanbood aan koning Filip vanwege vastgelopen begrotingsonderhandelingen, die gelijkenissen toont met de situatie in Nederland. Volgens Bikker kan de koning in politiek gespannen tijden voor rust zorgen.

De moeizame onderhandelingen over het belastingplan in België vertonen opvallende overeenkomsten met de politieke impasse rond het Belastingplan in Nederland. De vijf coalitiepartijen hebben nog geen akkoord over de begroting voor 2027, waardoor deze week een crisis is ontstaan.

"Het gaat om een typische tegenstelling tussen links en rechts. Links wil een belastingplan waarbij de allerrijksten meer bijdragen, maar rechts vreest dat daardoor de economische groei wordt gehinderd, omdat kapitaal dan wegvlucht", vertelt politiek verslaggever Anne Vanrenterghem van de Belgische omroep VRT in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

De Belgische regering wil zo'n tien miljard euro besparen, maar over de manier waarop is nog geen overeenstemming bereikt. De Wever stapte maandag naar de koning om zijn ontslag aan te bieden, nadat nachtelijk overleg over de begroting opnieuw op niets was uitgelopen. Koning Filip nam het ontslag niet aan, maar houdt het tot vrijdag in beraad. Dan moet duidelijk worden of De Wever verder kan onderhandelen of dat de regering valt.

Pauze voor dramatisch effect

Het inschakelen van de koning door De Wever is volgens Vanrenterghem een "politiek trucje" van De Wever. "Het is de bedoeling om een soort pauze-voor-dramatisch-effect op gang te brengen in het politieke landschap. Het gaat meer over het overbrengen van een boodschap aan de meerderheid van de Belgische Kamer dan een daadwerkelijke boodschap richting de koning."

Vandaag gaan De Wever en Filip opnieuw met elkaar om tafel om te bespreken hoe het nu verder moet. De VRT-verslaggever vertelt dat de koning al in gesprek is geweest met de partijvoorzitters in België. Die zouden volgens haar hebben gezegd nog wel open te staan voor het vinden van een oplossing.

Toch lijkt daarmee een politieke crisis in België nog niet verholpen. "Als deze nieuwe poging om een belastingplan van de grond te krijgen ook niet lukt, dan kijken we wel naar een potentiële val van de regering, maar daar zitten we nu nog niet", aldus Vanrenterghem.

'Laten we de rust terugbrengen'

Sinds 2012 is de politieke rol van de koning in Nederland aanzienlijk kleiner geworden. Waar het staatshoofd voorheen nauw betrokken was bij kabinetsformaties en informateurs en formateurs aanwees, ligt die verantwoordelijkheid tegenwoordig bij de Tweede Kamer. De koning vervult vooral een ceremoniële en representatieve rol, al wordt hij nog wel geïnformeerd over de voortgang van de formatie.

Als het aan ChristenUnie-leider Mirjam Bikker ligt, gaat de koning zich weer bemoeien met het proces. "De Kamer wilde het zelf regelen, maar bijvoorbeeld bij het aanstellen van een verkenner hebben we gezien dat dat niet zo goed ging. Daarom is mijn pleidooi: laten we de rust terugbrengen."

Volgens haar kan de koning als onafhankelijke partij rust brengen in een politiek gespannen situatie. Den Haag kan dat goed gebruiken, denkt Bikker. "Wij hebben vaker verkiezingen dan de Italianen. Ik heb twee voorstellen gedaan om stabiliteit terug te krijgen in Nederland. Het eerste is dat de koning op bepaalde momenten, als persoon boven de partijen, de boel herevalueert en zo nodig ingrijpt door bijvoorbeeld een verkenner aan te stellen."

"Het tweede voorstel was voor de Kamer om te gaan handelen naar het feit dat ze voor vier jaar zijn gekozen, in plaats van te doen alsof elke dag campagnedag is", aldus het Kamerlid.

Op de vraag of het niet de rol is van de premier om in zo'n situatie boven de partijen te gaan staan, zegt ze: "Rob Jetten doet zijn best, maar hij is ook voorman van de grootste partij. Je ziet in andere landen dat een president of een koning op de meest spannende momenten, bij het aantreden van een kabinet of een dreigende val, als onafhankelijk persoon optreedt, luistert en zegt: 'Misschien is hier nog wel uit te komen.'"

De koning is daartoe ook opgeleid, besluit Bikker, die wil dat Den Haag beter gaat samenwerken. "Omdat de discussie exclusief gaat over of het nou linksom of rechtsom moet, verliezen we uit het oog waar het om gaat. Namelijk: wie gaat uiteindelijk de rekening betalen voor de begroting?"