Terwijl Amerikanen steeds meer betalen, sprak Trump over een vijver: 'Hij heeft een perfecte storm gecreëerd'

"Donald Trump heeft een perfecte storm voor zichzelf gecreëerd." Dat zegt Joris Tjaden, voormalig campagnemedewerker van oud-president Barack Obama, na de zware nederlaag van de Republikeinen bij de Amerikaanse midterms. Volgens hem heeft Trump zich te weinig beziggehouden met de zorgen van gewone Amerikanen. "Ze worstelen het meest met de prijzen aan de pomp en met de prijzen voor boodschappen."

Bij de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen hebben de Republikeinen een zware nederlaag geleden. De Democraten veroverden de meerderheid in zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden en boekten zelfs overwinningen in traditioneel Republikeinse staten als Texas, Kansas en South Carolina. Ook bij de gouverneursverkiezingen wonnen de Democraten terrein.

De uitslag betekent dat Trump de laatste twee jaar van zijn presidentschap te maken krijgt met een door de Democraten gecontroleerd Congres, dat zijn plannen kan tegenhouden en onderzoeken naar zijn regering kan instellen. Volgens Tjaden, die voor Obama verantwoordelijk was voor politieke opiniepeilingen, speelden vooral de onvrede over de hoge kosten van levensonderhoud en de oorlog met Iran een belangrijke rol in het stemgedrag.

"Amerikanen worstelen het meest met de prijzen aan de pomp en met de prijzen voor boodschappen. Affordability was het belangrijkste verkiezingsthema", zegt Tjaden in Goedemorgen Nederland op NPO 1, tijdens een speciale uitzending over de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen. "Ondertussen heeft Trump het alleen maar gehad over zaken die hem en zijn rijke vrienden raken en zijn bouwprojecten."

'Alsof Nixon voor Watergate ging staan'

In plaats van zich in de aanloop naar de verkiezingen vooral op de zorgen van kiezers te richten, sprak Trump maandag uitgebreid over de renovatie van de Lincoln Memorial Reflecting Pool, een grote, langwerpige vijver tussen het Lincoln Memorial en het Washington Monument in Washington D.C.

Trump liet de vijver voor ongeveer 14 miljoen dollar renoveren, maar het project verliep moeizaam. De werkzaamheden liepen vertraging op, de vijver kleurde groen door algen en de nieuwe coating liet los. Trump gaf vandalen de schuld, terwijl justitie wees op fouten bij de uitvoering. Tijdens zijn toespraak prees Trump de renovatie desondanks uitvoerig en vertelde hij onder meer over de leidingen, de verf en de waterkwaliteit.

Daarmee leek Trump zijn politieke tegenstanders een voorzet voor open doel te geven. Democraten bekritiseerden de president omdat hij zich volgens hen meer bezighield met bouwprojecten in Washington dan met de stijgende kosten van levensonderhoud.

Ook Tjaden begreep weinig van de toespraak, die volgens hem exemplarisch is voor de uitslag. "Het is een soort van schizofrenie. Het is bijna alsof Richard Nixon voor Watergate zou gaan staan met zijn laatste speech, om iedereen eraan te herinneren wat hij níét voor ze gedaan heeft."

Iran

Daarnaast dreigde Trump maandag plotseling de Amerikaanse steun aan Israël stop te zetten. Dat land wordt nog altijd geleid door zijn trouwe bondgenoot Benjamin Netanyahu, met wie Trump gezamenlijk oorlog voert tegen Iran. Volgens Tjaden hoopte Trump met zijn uitspraken mogelijk nog kiezers in Michigan voor zich te winnen. "Ik denk dat hij hiermee misschien nog dacht Michigan te redden, want de Democratische kandidaat Abdul El-Sayed is daar heel erg pro-Palestijns. Maar soms weet je niet wat er in zijn ingewikkelde hoofd omgaat."

Mogelijk probeerde Trump verwarring te zaaien, een tactiek die hij volgens Tjaden vaker toepast wanneer hij onder druk staat. "Iedere keer als er iets gebeurt waardoor de aandacht negatief op hem slaat, probeert hij ergens een stok tussen de spaken te steken. Nu heeft hij dat een aantal keer gedaan, maar het heeft verkeerd uitgepakt."

Tjaden denkt dat Trump de aandacht beter niet had kunnen richten op het Midden-Oosten. Juist de oorlog met Iran heeft de Republikeinen de das omgedaan, denkt hij. "Ik denk dat dat een van de belangrijkste redenen is dat hij verloren heeft, omdat de benzineprijzen zo ontzettend hoog zijn. Zeker in staten waar veel boerenbedrijven zijn, waar mensen veel op de tractor moeten rijden. Als je daar opeens zoveel aan de pomp moet betalen voor diesel, ga je wel twee keer nadenken op wie je stemt."

Opvallend is overigens dat veel peilingen vooraf rekening hielden met een aanzienlijk kleinere nederlaag voor de Republikeinen. Volgens Tjaden heeft dat te maken met de lessen die peilers trokken uit 2016, toen Trump bij zijn eerste verkiezingsoverwinning flink werd onderschat.

Hij legt uit: "Iedereen is heel erg bang om Trump te onderschatten. Ik denk dat de peilers gedacht hebben: we nemen het zekere voor het onzekere en we gaan de Republikeinse mensen die we aan de telefoon krijgen zwaarder wegen dan de Democraten. En dan krijg je dit, dan slaat het de verkeerde kant uit. Peilers in Amerika zijn steeds meer op hun wegingen gaan letten, gaan steeds meer op intuïtie af."

'Amerikanen zijn niet gek'

Volgens Amerikakenner Michiel Vos heeft Trump zichzelf ook geen dienst bewezen door zich nadrukkelijk met de midterms te bemoeien. Verschillende Republikeinse kandidaten werden door Trump persoonlijk naar voren geschoven. Vos wijst erop dat de kwaliteit van kandidaten een belangrijke rol speelt bij verkiezingen.

"Kandidaten doen ertoe. Even afgezien van wat je vindt van het beleid, maar Democratische kandidaten waren van hoge kwaliteit. Zo'n El-Sayed kan wat, die kan een zin aan elkaar rijgen en die kan iets op social media. Die is handig, ziet er goed uit, trekt jongeren aan. Dat werkt."

Volgens Vos, schoonzoon van de prominente Democratische politica Nancy Pelosi, hebben de midterms laten zien dat Amerikanen zich wel degelijk bewust zijn van wat er in Washington gebeurt. "Op een gegeven moment zien ze wat er in Washington gebeurt: de corruptie, de oorlog, de prijzen en ze denken 'this ain't right', en dan trekken ze aan de bel. Ze hebben het heus wel door en dat zag je vannacht. Er wordt aan de bel getrokken en de Republikeinen worden terug in het hok geduwd."

De Nederlands-Amerikaanse veiligheidsdeskundige Glenn Schoen denkt dat de Republikeinse Partij na deze verkiezingsnederlaag terug moet naar de tekentafel. "Ze betalen de prijs voor het feit dat Trump de Republikeinse Partij heeft kunnen uithollen en naar zijn hand heeft kunnen zetten. Ik denk dat de Republikeinen moeten herbouwen en de Democraten moeten nu een agenda uitrollen."