Politieke afstraffing dreigt voor Trump bij midterms: 'Bij verlies wijst hij naar het systeem'

Amerikanen gaan vandaag naar de stembus voor de tussentijdse verkiezingen. Die bepalen grotendeels hoe de laatste twee jaar van president Donald Trump eruit zullen zien. De vraag is of de Democraten, twee jaar na Trumps verkiezingsoverwinning, de macht in het Congres kunnen overnemen door een meerderheid te behalen. Daar wordt wel op gerekend, gezien de impopulariteit van Trump. Amerikacorrespondent Michiel Vos blikt in Goedemorgen Nederland vooruit.

De midterms heten zo omdat ze plaatsvinden halverwege de vierjarige presidentiële termijn. Amerikanen kiezen vandaag niet een nieuwe president, maar stemmen voor de samenstelling van het Congres. Daarbij staan alle 435 zetels in het Huis van Afgevaardigden en 35 van de 100 zetels in de Senaat op het spel. De uitslag bepaalt welke partij de komende twee jaar de controle heeft over deze twee kamers.

Op dit moment hebben de Republikeinen van Trump de meerderheid in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat. Dat betekent dat Trump relatief gemakkelijk zijn politieke plannen door het Congres kan krijgen.

Als de Democraten vandaag een meerderheid behalen, kan dat veranderen. Een overwinning in het Huis van Afgevaardigden geeft hun de mogelijkheid om onderzoeken naar de regering te starten, hoorzittingen te organiseren en wetsvoorstellen van Trump tegen te houden.

Winnen de Democraten de Senaat, dan krijgen ze meer invloed op de benoeming van rechters, ministers en andere hoge functionarissen. Als ze beide kamers weten te veroveren, krijgt Trump dus te maken met een veel sterker politiek tegenwicht.

'Het is altijd fraude als Trump niet wint'

De verkiezingscampagne draait om verschillende onderwerpen. De economie en de hoge kosten van levensonderhoud zijn belangrijke thema's, net als Trumps strenge immigratiebeleid. Ook de betaalbaarheid en toegankelijkheid van de gezondheidszorg spelen een rol. Daarnaast gaat het over abortusrechten, de oorlog met Iran en de gevolgen daarvan en de onafhankelijkheid van verkiezingen en democratische instituties.

Tussentijdse verkiezingen pakken meestal uit als een afstraffing van de zittende president. Sinds 1946 is dat bij achttien van de twintig midterms gebeurd. "Trump gaat voor de bijl. De vraag is alleen hoe groot het verlies wordt voor de Republikeinen", begint Michiel Vos in Goedemorgen Nederland.

Hij ziet dat Trump "zoals gewoonlijk" alles aan de verkiezingen in twijfel trekt. De president zegt dat hij zich zorgen maakt over verkiezingsfraude. "Dit doet hij omdat hij denkt dat ze gaan verliezen. Het wordt algemeen aangenomen dat de Republikeinen een knauw gaan krijgen. Hoe groot dat wordt, weten we nog niet precies, dat wordt morgen en donderdag duidelijk."

Als Trump in de verdediging schiet, vallen een paar karaktertrekken op, aldus Vos. "Hij zegt dan altijd dat er iets fout is met het systeem, net zoals in 2020 en 2024. Er wordt volgens hem dan gefraudeerd door linkse staten, in Californië en New York. Het is altijd fraude als hij niet wint."

Federale agenten bij stemhokjes

Een recent voorbeeld is de juridische strijd over ruim twintigduizend stembiljetten in Californië. De regering-Trump wil dat deze biljetten apart worden gehouden, omdat het ministerie van Justitie vermoedt dat ze afkomstig zijn van mensen die geen Amerikaans staatsburger zijn. Californië verzet zich daartegen.

Trump mag dit niet zomaar doen, vertelt de Amerikakenner. "De verkiezingen liggen volgens de Amerikaanse grondwet bij de vijftig staten. Je krijgt een heerlijke wirwar van allerlei regeltjes per staat en district. Alles is anders, qua tijden, termijnen en of je per post mag stemmen of niet. De president heeft daar eigenlijk niets mee te maken."

Trump probeert dat te centraliseren en naar Washington toe te trekken. "Als hij dan zegt waar hij in wil grijpen, kan hij dat doen via zijn eigen ministerie van Justitie, maar hij gaat daarin te ver en wordt steeds teruggefloten door federale rechtbanken. Tot aan de supreme court toe, die benadrukken dat hij in zijn hok moet blijven. Afblijven."

Een ander voorbeeld is dat Trump het liefst federale agenten had neergezet bij de stemhokjes. "Hij wil federaal ingrijpen in iets wat aan de staten is gegeven."

Als het heel nauw wordt en de Democraten nipt winnen, dan krijgen de Amerikanen volgens Vos gedoe over "hertellingen, termijnen en een batterij aan rechtszaken". De Democraten benadrukken daarom dat ze "very big" willen winnen, "zodat het als president niet omver te trekken is. Het moet buiten zijn reikwijdte liggen."

Abdul El-Sayed

Hoe stevig de campagnes worden gevoerd, wordt volgens Vos duidelijk in Michigan, een traditionele swing state waar de strijd om een Senaatszetel bijzonder spannend is. "Ze hebben een uitzonderlijke Democratische kandidaat, Abdul El-Sayed. Hij is moslim, daar is veel over te doen, ook al telt Michigan relatief veel moslims."

El-Sayed, afkomstig uit een Egyptische immigrantenfamilie, behoort tot een nieuwe generatie Democratische politici die een meer linkse politieke koers willen. Zijn ideeën lijken op die van de Democratische Socialisten van Amerika, maar voor de Congresverkiezingen heeft hij bewust afstand van deze ultralinkse beweging genomen.

"Deze jongen vindt zichzelf een hele bink, hij staat vaak in de sportschool en gaat graag het gevecht aan. Hij ligt goed bij jonge mannen en trekt een ander publiek aan." Maar hij maakt ook vijanden. "Dat komt voor een deel door hem, maar ook door zijn tegenstander en door Trump. Ze hebben gezegd: een moslim in de Senaat, dat nooit!"

Trump zei "dat hij iedere dag door een metaaldetector moet" als hij de Senaat in zou lopen, mocht El-Sayed worden verkozen. "Dat soort teksten krijg je dan, en dat hij een jihadist is en achter 9/11 zat. Dan hebben we het hele rijtje compleet, dan gaat het weer ouderwets over ras en geloof."

El-Sayed wint ondertussen aan populariteit binnen de Democratische Partij en bij veel jongeren, mede door zijn kritische standpunten over Israël. "Dat is een enorm ding in Amerika, hoe kritisch mag je op Israël zijn? Hij is niet alleen kritisch vanwege zijn achtergrond, hij vindt ook dat veel te veel Amerikaans belastinggeld naar Israël gaat. Dat moet volgens hem afgelopen zijn."

De Republikeinse tegenstander van El-Sayed is Mike Rogers, een voormalig congreslid en oud-voorzitter van de inlichtingencommissie van het Huis van Afgevaardigden. Hij verloor in 2024 nipt de Senaatsverkiezingen in Michigan. Vos denkt dat El-Sayed vanwege zijn standpunten nipt kan winnen. "De Democraten moeten ook in Michigan winnen, want de staat is al in Democratische handen."

218 zetels voor meerderheid

In het Huis van Afgevaardigden hebben de Democraten 218 zetels nodig voor een meerderheid. "218 is het magische nummer. De polls zeggen dat de Democraten in het Congres minimaal 225 zetels krijgen. Dat zou mooi zijn, dan hebben ze zeven zetels ruimte om te schuiven. Sommige mensen denken zelfs dat ze 240 gaan halen."

In de Amerikaanse Senaat, bestaande uit 100 senatoren (twee per staat), hebben de Republikeinen nu 53 zetels en de Democraten 45. Twee onafhankelijke senatoren stemmen met de Democraten mee.

Voor de midterms zijn 35 Senaatzetels verkiesbaar. "Het is de truc voor de Democraten om er vier bij te halen. Dan krijgen ze er 51 en zakken de Republikeinen naar 49. Dat zou een overwinning zijn voor de Democraten. James Talarico, de Democratische kandidaat voor Texas, van nature een Republikeinse staat, moet daar bijvoorbeeld winnen", aldus Vos.