Weg over rechts weer open na gesprek kabinet en JA21: 'Horen we achter de schermen steeds vaker'

Het kabinet lijkt mogelijk alsnog steun op rechts te kunnen vinden voor het belastingplan. "Achter de schermen horen we dat steeds vaker", zegt politiek verslaggever Tessa van Viegen van WNL. Daarvoor zou het kabinet JA21 wel tegemoet moeten komen op het gebied van asiel, met name rond het dwangelement in de spreidingswet.

Omdat het kabinet geen meerderheid heeft in de Tweede Kamer, moet het steun zoeken bij oppositiepartijen. Daarbij kan het zowel over links als over rechts een meerderheid vinden, maar beide routes vragen om andere concessies. Gisteren ging staatssecretaris van Financiën Eelco Eerenberg in debat met de Tweede Kamer over het belastingplan.

Omdat de onderhandelingen nog volop gaande zijn, kon Eerenberg weinig duidelijkheid geven over de plannen van het kabinet. "Ik ga zoveel mogelijk mijn best doen om u van antwoorden te voorzien, maar soms zullen die antwoorden ook heel erg in de context zitten van dat we er met elkaar over gaan onderhandelen", waarschuwde hij aan het begin van het debat. Vervolgens benadrukte hij herhaaldelijk dat hij niet op de zaken vooruit kon lopen.

Kabinet kan toch over rechts

Ondertussen dringt de tijd: op 12 november stemt de Kamer over het belastingplan. Waar linkse partijen vooral aanpassingen aan het belastingbeleid eisen, wil JA21 toezeggingen op het gebied van asiel. Lange tijd leek een samenwerking over rechts ver weg, maar mogelijk biedt een akkoord met JA21 en BBB toch uitkomst, meldde De Telegraaf gisteravond.

Ook volgens Van Viegen behoort een samenwerking over rechts weer tot de mogelijkheden. "Dat horen we achter de schermen steeds meer", zegt ze in Goedemorgen Nederland op NPO 1. "Gisteravond is er met Joost Eerdmans gesproken, die heeft een aantal eisen op het gebied van asiel, die hij hier op deze bank heeft gepresenteerd. Op veel van die eisen, drie van de vier, krijgt het best wel enthousiaste reacties, bleek gisteren in het gesprek met Rob Jetten en asielminister Bart van den Brink."

JA21 wil in ruil voor steun aan het belastingplan dat het kabinet afziet van dwang bij de opvang van asielzoekers via de spreidingswet. Daarnaast wil de partij de verblijfsstatus van Syriërs opnieuw beoordelen, de asielinstroom verder beperken en asielprocedures buiten Europa mogelijk maken.

Vooral het schrappen van het dwangelement uit de spreidingswet ligt gevoelig bij het kabinet. D66-Kamerlid Robert van Asten zei vrijdagavond in Café Kockelmann dat die maatregel "gewoon nodig" is. Op de vraag of daarover met de coalitie te praten valt, antwoordde hij: "Nee. De wet is daarin heel duidelijk. Er zit een dwangelement in."

"Dat is een lastig punt", erkent Van Viegen. "Ze willen dat dwangelement uit de spreidingswet en daarvan zegt de minister: ik moet de wet gewoon uitvoeren en het zit in de wet. Daar krijgt JA21 dus nog geen toezegging, maar het is de vraag of er een bezweringsformule te vinden is."

Het kabinet zou JA21 bijvoorbeeld kunnen toezeggen het dwangelement voorlopig niet toe te passen of alleen onder strenge voorwaarden. "Ik hoor achter de schermen dat JA21 ervoor open staat. Zij willen graag een deal sluiten. Wellicht is er een Haags geitenpaadje te vinden waarbij het kabinet en JA21 hun handtekening eronder kunnen zetten. Ze willen eruit komen."

Ook route over links open, maar ingewikkeld

Ook de route over links ligt nog open, maar die is evenmin eenvoudig. Hoewel het kabinet eerder al grotendeels afzag van de bezuinigingen op de sociale zekerheid, willen Progressief Nederland en Volt meer. De partijen willen dat de geplande lastenverzwaring van bijna 8 miljard euro voor werkenden wordt teruggedraaid en dat winst en vermogen zwaarder worden belast.

"Het is niet duidelijk in hoeverre zij bereid zijn om een compromis te sluiten", zegt Van Viegen. "Ik heb met PRO gesproken en zij zeggen ertoe bereid te zijn. Het is niet zo dat die 8 miljard een keiharde eis is. Zij zeggen te willen onderhandelen, maar dat gebeurt iedere keer niet. Vanuit het kabinet hoor je dan: aan die 8 miljard gaan we niet zomaar sleutelen. De vraag is of er een tussenweg gevonden kan worden waarbij toch de weg over links gekozen wordt."

Of het kabinet erin slaagt om voor 12 november een akkoord te sluiten, moet volgens de politiek verslaggever nog blijken. "Vaker is een belastingplan spannend. Maar nu, met zo'n minderheidskabinet, is het een hele andere constructie... Het schiet gewoon niet op."