Raymond Mens ziet opvallende trucs in aanloop naar midterms: 'Dit zakt door elke morele ondergrens'

De Amerikanen gaan volgende week naar de stembus voor de tussentijdse verkiezingen. Volgens Amerikakenner Raymond Mens zijn er opvallende ontwikkelingen in de aanloop naar de midterms. Van een door AI gemaakte versie van een Democratische kandidaat tot een verkiezingsspotje waarin de moeder van een tegenstander wordt opgevoerd: de campagnes gaan ver.

Op 3 november kiezen de Amerikanen een nieuw Huis van Afgevaardigden en wordt ongeveer een derde van de Senaat vernieuwd. Ook vinden in verschillende staten gouverneursverkiezingen plaats. De uitslag bepaalt hoeveel ruimte president Donald Trump de komende jaren heeft om zijn plannen uit te voeren. Als de Democraten de meerderheid in een of beide kamers van het Congres veroveren, kunnen zij het beleid van de president flink dwarsbomen.

Hoewel Trump volgens de peilingen impopulair is, zijn de verkiezingen volgens Mens niet simpelweg een referendum over de president. "Je hebt eigenlijk te maken met heel veel verschillende mini-verkiezingen in de staten. Dat maakt dat de uitslag van heel veel factoren afhankelijk is, niet alleen van de impopulariteit van Trump", legt de Amerikakenner uit.

Een van de opvallendste verkiezingsstrijdtonelen is Texas. De staat geldt normaal gesproken als een stevig Republikeins bolwerk, maar daar kan verandering in komen. "Dat geeft ook aan hoe groot de problemen voor Trump zijn. Daar is eigenlijk sprake van een soort perfecte storm, waardoor Texas voor het eerst sinds decennia mogelijk in handen van de Democraten kan vallen."

Volgens de Amerikakenner spelen verschillende factoren een rol. Zo is Trump impopulair en is de bevolkingssamenstelling van Texas veranderd doordat veel mensen uit andere staten, waaronder Californië, ernaartoe zijn verhuisd. Daarnaast hebben de Democraten met James Talarico een kandidaat die ook kiezers buiten de progressieve achterban kan aanspreken.

"Hij is weliswaar progressief, maar kan toch af en toe zeggen: ik kom niet uit, zoals wij dat zouden noemen, de Amsterdamse grachtengordel. Ik ben een cowboy." Aan Republikeinse zijde doet Ken Paxton mee, die volgens hem niet bepaald charismatisch is en in het verleden met corruptieschandalen te maken kreeg.

Dat speelt de Democraten in de kaart. In een campagnefilmpje wordt Paxton op de hak genomen vanwege zijn vastgoedbezit. Hij zou vijftien huizen met een gezamenlijke waarde van ongeveer negen miljoen dollar bezitten, terwijl hij als openbaar aanklager van Texas jaarlijks 153.000 dollar verdient. De boodschap van de spot: stem op Talarico, want hij heeft maar één huis. "Het is natuurlijk bijzonder dat je campagne kunt voeren met: ik heb maar één huis", merkt de Amerikakenner op.

Toch hoeft de Republikeinse achterban niet massaal over te lopen naar de Democraten. Volgens Mens is het waarschijnlijker dat een deel van de teleurgestelde Trump-kiezers thuisblijft. "Dat maakt het verschil."

AI-filmpje

Ook de inzet van kunstmatige intelligentie valt de Amerikakenner op. Paxton heeft een campagnefilmpje laten maken waarin een AI-versie van Talarico te zien is. De nepversie doet uitspraken die de Democraat eerder daadwerkelijk in boeken of artikelen heeft gedaan. Door die uitspraken met AI tot leven te wekken, probeert de campagne hem in een kwaad daglicht te stellen. "Dat is niet de echte James Talarico. Dat is een AI-versie, een nepversie van die Democraat."

In het filmpje komen onder meer uitspraken over religie en gender aan bod. Volgens de Amerikakenner kan dat in Texas een gevoelige snaar raken bij conservatieve kiezers. "Wij kunnen een debat voeren over de vraag of God non-binair is. Dat weet ik ook niet, maar ik weet wel dat het niet handig is om dat in Texas te zeggen."

De peilingen laten zien hoe spannend de strijd is. Volgens Mens staan de kandidaten op ongeveer 49 tegen 49 procent. Hij sluit niet uit dat de Republikein door de campagne alsnog wint: "Het kan zomaar zijn dat die Republikein door dit soort spotjes alsnog wint."

Moeder haalt uit naar eigen dochter

Een ander opmerkelijk voorbeeld komt uit Ohio, waar de Republikeinse Vivek Ramaswamy het bij de gouverneursverkiezingen opneemt tegen de Democratische kandidaat Amy Acton. Zij vertelde eerder dat ze als kind met haar moeder en stiefvader in een tent woonde en dat haar stiefvader haar seksueel misbruikte. Ze werd uiteindelijk uit huis geplaatst en had daarna geen contact meer met haar moeder.

Die moeder is nu te zien in een campagnefilmpje van Ramaswamy. Daarin beweert ze dat haar dochter over haar verleden liegt en daarom niet te vertrouwen is.

"Deze vrouw heeft haar dochter dus al decennia niet meer gezien", merkt presentator Frank van Leeuwen op. Mens zegt dat er in dit geval wel degelijk informatie beschikbaar is om de beschuldigingen te toetsen. "Normaal gesproken ben ik dan de eerste die zegt: ik ben er ook niet bij geweest, ik weet het niet. Maar nu weten we het wel. Want er zijn gewoon allerlei dossiers van de politie en van die rechtszaak die duidelijk maken dat dat inderdaad wel gebeurd is."

De Amerikakenner erkent dat de grenzen in Ohio worden opgezocht. De Republikeinse kandidaat zou zelfs president Trump hebben gebeld met de vraag of hij het spotje moest terugtrekken. Trump adviseerde hem dat niet te doen. Toch kan de strategie ook averechts werken, denkt Mens. "De vraag is of heel veel kiezers hierdoor niet ook denken: weet je wat, ik vind het allebei niks, ik blijf gewoon thuis."

Ook oud-minister Edith Schippers, te gast in de uitzending, spreekt haar afschuw uit. "Vaak lopen ze dan tien jaar voor", zegt ze over Amerikaanse politieke ontwikkelingen die later ook in Nederland zichtbaar kunnen worden. "Maar ik zou zeggen: dit is toch echt iets waar we ons hevig tegen moeten verzetten." Ze noemt het inzetten van familieleden en het gebruik van AI in de campagne walgelijk en gevaarlijk.

Dezelfde naam

In Alaska speelt weer een heel ander verhaal. Daar doen bij de voorverkiezingen de vier kandidaten met de meeste stemmen mee aan de volgende ronde, ongeacht hun partij. Daardoor kunnen in theorie vier Republikeinen doorgaan.

De zittende Republikeinse senator Dan Sullivan krijgt concurrentie van een man die zich onlangs als Republikein heeft geregistreerd en toevallig dezelfde naam draagt. Hij werkt als boswachter en heeft bovendien een website die lijkt op die van de senator.

De beschuldiging is dat Democraten de naamgenoot hebben gevraagd mee te doen om kiezers in verwarring te brengen. Op het stembiljet staat immers alleen de naam van de kandidaat, zonder foto. "Ik vind het zelf een geestige streek", zegt Mens over de kwestie. Tegelijkertijd verwacht hij dat de zaak nog een staartje krijgt. Trump heeft de kwestie inmiddels aangevochten, omdat volgens hem onduidelijk is wie de echte Dan Sullivan is.

De Amerikakenner betwijfelt echter of de president juridisch kans maakt. "Ik denk dat de president geen poot heeft om op te staan, want dit mag gewoon."

Mens waarschuwt dat de gevolgen groot kunnen zijn als de verkiezingsstrijd in Alaska inderdaad op enkele duizenden stemmen wordt beslist. Trump kan de situatie dan aangrijpen om de uitslag ter discussie te stellen. "Als dat gebeurt, gaat Trump natuurlijk zeggen: dit is niet eerlijk verlopen."