Oorlog van de toekomst heeft AI-drones en biologische wapens: 'Mensen gaan daar langzaam aan dood'

De oorlog van de toekomst is dichterbij dan we denken. Kunstmatige intelligentie, biologische wapens en strijd in de ruimte veranderen de manier waarop oorlog wordt gevoerd. Brigadegeneraal Han Bouwmeester maakt zich zorgen over die ontwikkelingen. Tijdens de conferentie Future of War vertelt hij hoe het strijdtoneel verandert en waarom landen zich moeten voorbereiden op nieuwe dreigingen.

Als voorzitter van de conferentie, georganiseerd door de Nederlandse Defensie Academie en de Universiteit van Oxford, verwacht Bouwmeester dat soldaten aan de frontlinie het fysiek minder zwaar zullen krijgen door de opkomst van AI-bestuurde drones.

Tegelijkertijd ziet hij andere dreigingen ontstaan. Een daarvan is biologische oorlogsvoering, die volgens Bouwmeester een van de grootste wapens van de toekomst kan worden. "Je hebt het dan over micro-organismen of biologische giftige stoffen, zoals Antrax, wat besmetting op de huid of in de longen teweeg kan brengen. Het wordt ook wel miltvuur genoemd. Het creëert afschuwelijke beelden en mensen gaan daar langzaam aan dood."

Bij biologische oorlogsvoering gaat het om bacteriën, virussen en schimmels die verspreid kunnen worden. Zodra dat gebeurt, is de situatie volgens Bouwmeester moeilijk te controleren. "Dat heb we gezien met covid. Overigens weten we dat covid mogelijk ontstaan is in een laboratorium in Wuhan, China. Maar de echte toedracht weten we niet. Hier gaan we over praten, want het tast mensen aan, evenals dieren, planten en gewassen."

De gevolgen hoeven zich niet te beperken tot mensen. Ook de landbouw kan doelwit worden, met mislukte oogsten en voedseltekorten als mogelijk gevolg. "Het hoeft dus niet direct de mens te zijn die getroffen wordt, het kunnen ook gewassen zijn waardoor uiteindelijk hongersnood ontstaat."

Bouwmeester ziet daarvan "een klein beetje" terug in de oorlog in Oekraïne. "Er kan geen graan geëxporteerd worden vanuit Oekraïne omdat Rusland dat belemmert. Dat betekent dat grote delen van Afrika niet voorzien kunnen worden van graan, waardoor er uiteindelijk dus verdere hongersnood ontstaat, omdat het arme gebieden zijn die hiervan afhankelijk zijn. Dat zijn zorgelijke toestanden."

Internationale verdragen onder druk

Het gebruik van biologische wapens is ten strengste verboden. Na de Eerste Wereldoorlog, waarin ook chemische wapens werden ingezet, werden internationale afspraken gemaakt om het gebruik van dergelijke middelen tegen te gaan. Tijdens de conventie van Genève in 1925 werden de verboden op biologische oorlogsvoering verder uitgewerkt. "Maar tegenwoordig leven we weer in een wereld waarbij landen en partijen zich steeds minder houden aan die verdragen en wetten die we hebben afgesproken."

Luister deze uitzending van WNL Op Zondag hier terug als podcast:

Dat betekent volgens Bouwmeester niet dat Nederland zelf biologische wapens zal inzetten. "De productie, opslag, overdracht en inzet van biologische strijdmiddelen zijn verboden. Toch moeten landen rekening houden met de mogelijkheid dat tegenstanders zich niet aan die afspraken houden."

"Dat wil niet zeggen dat we het zelf gaan gebruiken, want het is verboden dat je biologische strijdmiddelen produceert, opslaat en overdraagt aan anderen of zelf inzet. Alleen moeten we wel rekening houden met partijen die dat mogelijk richting onszelf gaan inzetten. Dus je moet daar zeker over gaan nadenken."

AI verandert het slagveld

Niet alleen biologische wapens veranderen de oorlogsvoering, ook kunstmatige intelligentie zorgt voor een razendsnelle kanteling. Drones kunnen in de toekomst steeds zelfstandiger opereren en beslissingen nemen, met grote gevolgen voor de manier waarop gevechten worden gevoerd. "Er zit niet een aparte dronepiloot achter één drone. Het wordt per computer aangestuurd. Daarop kan je AI opzetten."

"We gaan naar een wereld toe waarin we de mens uit de loep halen, waardoor wij geen zeggenschap daarin meer hebben. Dat zijn zorgelijke ontwikkelingen", waarschuwt Bouwmeester.

De opkomst van onbemande systemen kan er wel voor zorgen dat soldaten minder vaak zelf naar de frontlinie hoeven. Dat maakt hun werk op bepaalde momenten veiliger, maar betekent niet dat oorlog als geheel 'veiliger' wordt. "Zij hoeven niet meer fysiek naar de frontlijn toe. Als je echter uitzoomt en naar de oorlog an sich kijkt, wordt het daarentegen steeds gevaarlijker."

Oorlog verplaatst naar de ruimte

Bij een discussie over toekomstige oorlogsvoering kan de ruimte niet ontbreken. Bouwmeester vertelt over een Russische satelliet die een Westerse commerciële satelliet tot op tientallen meters naderde, terwijl beide satellieten met hoge snelheid door de ruimte bewegen. "Dit was op 15 oktober. Er is niets gebeurd, maar je weet nooit wat de intentie is geweest en of de Russen deze satelliet wilden manipuleren."

Deze Westerse satelliet observeert het aardoppervlak. Inlichtingendiensten maken gebruik van de diensten van zulke satellieten om veranderingen op aarde in kaart te brengen. Dat kan ook van belang zijn op het slagveld. "Oekraïne kon daardoor heel goed de frontlijn bekijken, al zal het natuurlijk niet hun enige bron zijn geweest."

De oorlogsvoering verplaatst zich niet naar de ruimte, "we zitten er dus al middenin". Het is volgens Bouwmeester geen "James Bond-achtige film meer, satellieten kunnen ernstig verstoord worden". Naar schatting bevinden zich tussen de 30.000 en 35.000 satellieten in de ruimte, die volgens hem ook een rol zullen spelen in toekomstige oorlogsvoering.

"En dat is nog maar één deel van de ruimte. Er wordt ook gekeken naar de astroïden, dat zijn hemellichamen bestaande uit steen, ruimte-ijs en ijzer. Men is aan het kijken wat daarmee gedaan kan worden. Er is op dit moment een strijd om de Noordpool gaande, omdat daar allemaal interessante metalen in de grond zitten. Nu wordt er dus ook naar de ruimte gekeken."