JA21 hekelt 'koppigheid' kabinet en eist einde aan dwang bij asielopvang in ruil voor steun: 'Ze moeten uit de kramp'

Het kabinet moet "uit de kramp" komen en afzien van de mogelijkheid om gemeenten via de spreidingswet te dwingen asielzoekers op te vangen. Dat vindt JA21-Kamerlid Diederik Boomsma. Zijn partij wil alleen steun verlenen aan het belastingplan als het kabinet het dwangelement uit de spreidingswet niet toepast.

Het kabinet praat deze week verder met zeven oppositiepartijen om steun te vinden voor het belastingplan. Premier Rob Jetten en minister van Financiën Eelco Heinen willen een brede meerderheid bereiken, zowel op links als op rechts. Vandaag schuift JA21 aan. De tijd dringt: vandaag debatteert de Tweede Kamer over het Belastingplan en de stemming staat gepland op 12 november.

In ruil voor steun aan het belastingplan wil JA21 dat het kabinet maatregelen neemt op het gebied van asiel. De belangrijkste eis is dat het dwangelement uit de spreidingswet niet wordt toegepast. "Het is voor ons heel fundamenteel: als er lokaal verzet is, als er geen draagvlak is, dan moet je het als overheid niet willen doorduwen", zegt Boomsma in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

Daarnaast wil JA21 dat het kabinet de asielinstroom terugdringt. "Het begint ermee dat de instroom daalt, die is nog steeds ontzettend hoog in Nederland. Daarnaast zitten er nog heel veel Syriërs in de asielopvang, die grotendeels terug kunnen naar Syrië. Maak daar werk van."

Volgens Boomsma hangen beide eisen nauw met elkaar samen. Als er minder asielzoekers naar Nederland komen, neemt ook de noodzaak om hen over gemeenten te verdelen af. "Ja, de dwangwet gaat over mensen die hier al zijn, maar als de instroom daalt, heb je die spreiding ook niet nodig. Het hangt met elkaar samen. En het houdt ook een keertje op. In andere landen zeggen ze ook: het is vol, het kan gewoon niet meer."

Daarbij moet het kabinet volgens Boomsma ook kijken naar de verblijfsstatus van Syriërs. Sinds de val van het regime van dictator Bashar al-Assad eind 2024 is Syrië volgens het Kamerlid voor veel Syriërs die in Nederland een verblijfsstatus hebben gekregen weer veilig. "Syrië is voor islamitische jonge mannen gewoon weer veilig. Als je hen terugstuurt, komt er weer een enorme verlichting op de druk van de opvang."

Volgens Boomsma gaat het om "tienduizenden" Syriërs die terug zouden kunnen keren. Dergelijke maatregelen zouden volgens hem kunnen voorkomen dat het dwangelement uit de spreidingswet moet worden ingezet. "Er zijn echt dingen die je kunt doen en daar willen wij het gesprek over voeren met het kabinet. Wij willen niet dat mensen worden gedwongen tot iets waar ze niets voor voelen."

'Systeem is vastgelopen'

Op dit moment lukt het vaak niet om met landen van herkomst afspraken te maken over het terugnemen van asielzoekers. Volgens Boomsma laat dat zien dat het huidige asielsysteem niet meer functioneert. "Het toont aan hoe volledig vastgelopen het hele asielsysteem is. Het werkt gewoon niet. Daarom moeten we ook echt naar een fundamenteel ander systeem. Het is volledig doorgedraaid in een soort juridisch moeras, waarbij de politici nauwelijks meer kunnen besturen."

Zijn oplossing? "Je moet die hele opvang verplaatsen naar buiten Europa. Opvang in Nederland moet geen recht meer zijn, maar een gunst. Die wij kunnen verlenen, maar we moeten ook nee kunnen zeggen. Dan ga je er zelf over wie zich in je land vestigt, in plaats van de mensensmokkelaar."

JA21 liet het kabinet al voor het herfstreces weten dat de partij alleen bereid is het belastingplan te steunen als het dwangelement uit de spreidingswet niet wordt ingezet. Op de vraag of het kabinet de partij sindsdien tegemoet is gekomen, zegt Boomsma: "Op sommige punten willen ze ons tegemoet komen, maar dat gesprek is nog gaande."

Ook over het belastingplan zelf heeft JA21 nog wensen. "En we hebben natuurlijk inhoudelijke eisen over het belastingplan zelf. We willen niet zware lastenverzwaringen. Nederland heeft de hoogste energiebelasting van Europa. Dat leidt tot de-industrialisering. Allemaal dingen die wij ook aankaarten en die onderdeel zijn van het gesprek met het kabinet."

'Rare koppigheid'

D66-Kamerlid Robert van Asten zei vrijdagavond in Café Kockelmann dat het dwangelement in de spreidingswet "gewoon nodig" is. Op de vraag of daarover met de coalitie te praten valt, antwoordde hij: "Nee. De wet is daarin heel duidelijk. Er zit een dwangelement in."

Daarmee lijkt de coalitie de deur voor JA21 dicht te gooien. Boomsma begrijpt die opstelling niet. "Er is zo'n rare koppigheid geslopen in bestuurlijk Nederland. Men denkt: dit is de enige oplossing en zo moet het. Maar er was natuurlijk jarenlang geen spreidingswet en geen dwang. Toen lukte het ook om mensen op te vangen! Zij moeten even uit die kramp komen en gewoon concessies doen."

Volgens het Kamerlid hoeft de spreidingswet niet te worden aangepast om aan de wens van JA21 tegemoet te komen. "De wet is er nu, maar je kunt ervoor kiezen om hem politiek niet te handhaven op dat punt, om niet de dwang toe te passen, als er geen draagvlak is. Dat kun je gewoon doen. Er zijn andere oplossingen."

Asielminister Bart van den Brink (CDA) liet eerder al weten dat hij het dwangelement moet inzetten als het niet anders kan, maar benadrukte dat hij zijn uiterste best doet om dwang te voorkomen. Voor JA21 is die toezegging niet voldoende. "Het is al heel goed dat hij zegt: ik ga mijn uiterste best doen om dwang te voorkomen. Maar wij willen ook gewoon de garantie dat die dwang niet wordt toegepast", zegt Boomsma.

Zolang niet zwart op wit staat dat het dwangelement achterwege blijft, neemt JA21 geen genoegen met de toezeggingen van het kabinet. "Het kabinet moet over de brug komen en aangeven dat ze geen dwang gaan toepassen. Dat ze niet allerlei gemeenten in Nederland gaan dwingen om azc's te bouwen als men dat daar niet wil. Wij snappen dat de minister zich aan de wet moet houden, wij vragen om dat ene element in die wet niet toe te passen. Dat kan gewoon."