Trump claimt overwinning op Iran, maar liegt volgens expert: 'Er is niets van waar, helemaal niets'

De Amerikaanse president Donald Trump presenteert de strijd met Iran als een overwinning, maar volgens defensiedeskundige Peter Wijninga is die voorstelling van zaken misleidend. De Amerikaanse en Israëlische aanvallen hebben het Iraanse nucleaire programma zwaar beschadigd, maar niet volledig uitgeschakeld. Tegelijkertijd blijft een nieuwe militaire escalatie mogelijk, terwijl achter de schermen volgens Wijninga waarschijnlijk wordt gezocht naar een manier om de oorlog te beëindigen.

Tijdens een campagnebijeenkomst in Iowa zei Trump vannacht dat de nucleaire verrijkingscapaciteit van Iran met Operatie Midnight Hammer en Operatie Epicure volledig is vernietigd. Ook heeft de VS Iran "militair en financieel en op andere vlakken" verslagen, aldus de president.

Wat is er waar van de beweringen? "Eigenlijk niets, helemaal niets", reageert Wijninga in Goedemorgen Nederland op NPO 1. "Er zijn nog altijd lui die dat voor zoete koek aannemen, dat is het grote probleem in Amerika. Er wordt te weinig doorheen geprikt. Zeker aan Republikeinse kant. Het nucleaire programma is beschadigd, verzwakt, maar het is niet kapot."

Nog altijd is er een hoeveelheid verrijkt uranium zoek in Iran, omdat de Amerikanen niet in staat geweest zijn om dat te vinden. "Dat betekent dat er in de toekomst nog kernenergie kan worden opgewekt", vertelt Wijninga. "En daarnaast: het Iraanse leger is verzwakt, maar dat kan nog steeds hard terugslaan. Tot en met het bestand heeft het dat ook gedaan. Stel dat de Amerikanen en de Israëli's weer gaan aanvallen, waar sprake van is, dan zullen de Iraniërs weer hard terugslaan."

Nieuwe aanvallen niet uitgesloten

Wijninga vindt het moeilijk in te schatten hoe groot de kans is op nieuwe aanvallen. "In beide landen staan verkiezingen op de rol. In Israël volgende week en in Amerika over twee weken. Heel veel van de retoriek die je nu hoort, kan daar ook mee te maken hebben. Dat wil niet per se zeggen dat het ook wordt uitgevoerd."

Dat het Pentagon militaire scenario's uitwerkt, betekent volgens Wijninga niet automatisch dat een aanval op handen is. Het Amerikaanse ministerie van Defensie houdt verschillende opties achter de hand, zodat de president kan reageren als de situatie daarom vraagt. Toch zijn er ook aanwijzingen dat de militaire druk wordt opgevoerd. "Aan de andere kant zie je weer meer militairen en materieel naar de Golf gaan. Dus het zou best kunnen dat er nog een klap komt."

De spanningen rond Saoedi-Arabië, Jemen en de Houthi's kunnen de situatie verder ingewikkeld maken. Wijninga verwacht niet dat die conflicten op zichzelf direct een Amerikaanse aanval op Iran uitlokken, maar sluit dat ook niet volledig uit. De verschillende conflicten in het Midden-Oosten grijpen steeds meer in elkaar, zegt hij.

Trump wil een overwinning

Volgens Wijninga heeft Trump er politiek belang bij om de oorlog als gewonnen te presenteren. "De burger wil graag horen dat dit voorbij is", zegt hij over de Amerikaanse bevolking. "Dat er geen Amerikaanse levens meer in de waagschaal worden gesteld, want zo kijken zij er natuurlijk naar. Daarom zegt hij: het is over, we hebben gewonnen."

Ook de economische gevolgen spelen volgens Wijninga een rol. Als de oorlog daadwerkelijk eindigt, kunnen de energieprijzen dalen. Dat maakt een boodschap over een Amerikaanse overwinning aantrekkelijk, al betekent die boodschap niet dat alle militaire doelen zijn bereikt.

Trump heeft bovendien gedreigd met de inzet van de zogenoemde Mother of All Bombs, officieel de GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast (MOAB). Dat is een conventionele bom van ongeveer tien ton die vanuit een groot militair transportvliegtuig wordt afgeworpen. Het wapen veroorzaakt een krachtige explosie en schokgolf, maar is niet specifiek ontworpen om diep onder de grond gelegen installaties te vernietigen.

Uranium blijft een probleem

Een belangrijk vraagstuk blijft de voorraad hoogverrijkt uranium van Iran. De aanvallen hebben belangrijke nucleaire installaties zwaar beschadigd, maar niet al het aanwezige materiaal is teruggevonden. Volgens berichtgeving op basis van informatie over het nucleaire programma kan nog uranium met een verrijkingsgraad van zestig procent aanwezig zijn bij onder meer Isfahan en Natanz. Het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) heeft onvoldoende toegang om de volledige voorraad en de actuele toestand van de installaties vast te stellen.

Hoogverrijkt uranium is niet hetzelfde als een kernwapen. Om een kernwapen te maken, zijn aanvullende stappen en technische kennis nodig. De achtergebleven voorraad betekent wel dat Iran zijn nucleaire kennis en mogelijkheden niet volledig kwijt is. Dat is een belangrijke reden waarom de aanvallen het programma kunnen vertragen, maar niet zonder meer definitief beëindigen.

Achter de schermen

De harde uitspraken van Washington en Teheran zijn volgens Wijninga deels bedoeld voor de bühne. Hij vermoedt dat er achter de schermen indirect contact is tussen beide landen, ondanks de vijandige retoriek. "Achter de schermen denk ik dat er zeker indirect wel contacten zijn. Uiteindelijk moeten ze tot iets komen, waarvan Trump kan zeggen: ik ben nu tevreden."

Een van de moeilijkste punten daarbij is de Straat van Hormuz, een cruciale vaarroute voor de internationale olie- en gasmarkt. Iran heeft door de oorlog meer invloed gekregen op de scheepvaart door deze zeestraat. Het waarborgen van vrije en veilige doorgang zal daarom een belangrijk onderdeel zijn van eventuele afspraken.

Voor Washington is het niet genoeg om alleen militaire doelen te bereiken: ook de economische gevolgen en de veiligheid van de internationale scheepvaart moeten worden aangepakt.