Blijft Netanyahu na dinsdag aan de macht? 'Belangrijkste verkiezingen in Israël sinds de stichting'

De aankomende verkiezingen in Israël zijn mogelijk de belangrijkste sinds de oprichting van de staat. Dat zegt Naomi Mestrum, directeur van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI). Volgens haar is de grote vraag of de tegenstanders van premier Benjamin Netanyahu zich onder leiding van Gadi Eisenkot weten te verenigen.

"Gaat Netanyahu het redden of gaat Israël toch voor een andere premier? Dat is het belangrijkste punt van de verkiezingen", begint Mestrum in Goedemorgen Nederland op NPO 1. Zij is op dit moment in Israël. "De verkiezingen leven enorm. Het lijken de belangrijkste verkiezingen te zijn sinds de stichting van de staat Israël."

"Het land heeft zich verenigd na 7 oktober, toen die gruwelijke aanslagen hier plaatsvonden, maar je ziet dat de verdeeldheid weer helemaal terug is. Deze regering van Netanyahu is extreemrechts te noemen. Het is niet meer de vraag: stem je voor het een of voor het ander? De vraag is echt: ben je voor of tegen Netanyahu? Er wordt geflyerd op straat, er hangen overal posters. Het nieuws gaat over niets anders. Het wordt aanstaande dinsdag een heel belangrijk moment."

Gadi Eisenkot

De belangrijkste uitdager van Netanyahu is voormalig opperbevelhebber van het Israëlische leger Gadi Eisenkot. "Eisenkot was bevelhebber van het leger en is een nieuwe partij begonnen, die heet Yashar!, wat zoiets als 'recht door zee' betekent. Het is een beetje Likoed, de partij van Netanyahu, voordat Likoed de afgelopen vier jaar rechtser en religieuzer werd", vertelt Mestrum.

Yashar! onder Eisenkot vertegenwoordigt volgens haar 'het oude geluid' van Likoed. "Eisenkot lijkt aan de leiding te gaan in de peilingen, maar de peilingen kunnen alle kanten opgaan. Het zegt nog niets over wat de uitslag dinsdag zal zijn."

Toch betekent een mogelijke verkiezingsoverwinning van Eisenkot niet automatisch dat Netanyahu de macht verliest. Net als in Nederland moeten politieke partijen in Israël na de verkiezingen een coalitie vormen om een meerderheid te behalen in het parlement, de Knesset. Volgens de peilingen is het onzeker of Netanyahu met zijn huidige bondgenoten opnieuw een meerderheid van minstens 61 zetels kan behalen. Lukt dat niet, dan ontstaat mogelijk ruimte voor een coalitie zonder Netanyahu.

"Israël is een land waar je een coalitie moet smeden om een meerderheid te krijgen. Er zijn 37 partijen die meedoen, waarvan zo'n 11 tot 13 kans maken op een zetel, waarbij er een kiesdrempel is van 3,25 procent. In ieder geval zal je een coalitie moeten vormen om aan een meerderheid te komen", legt Mestrum uit.

"Er zijn een aantal natuurlijke coalities, zoals het blok van Netanyahu, wat eigenlijk bestaat uit de partijen waar hij nu ook mee regeert. De peilingen variëren of hij het net wel of net niet met dat blok gaat redden. Als hij het niet gaat redden, wordt een andere partij mogelijk de grootste en mag die gaan proberen om een coalitie te vormen. Je ziet dat al die partijen die niet binnen het blok van Netanyahu vallen, het anti-Netanyahu-blok vormen."

Kunnen tegenstanders Netanyahu zich verenigen?

Voor Eisenkot ligt daar meteen een groot probleem. Het Israëlische politieke landschap is sterk versplinterd en de partijen die Netanyahu willen vervangen, zijn het onderling lang niet altijd eens. "Stel dat Eisenkot met zijn partij de grootste wordt, dan zal hij bijna alle oppositiepartijen nodig hebben om een meerderheid te vormen. En het enige wat deze partijen met elkaar gemeen hebben, is eigenlijk dat ze tegen Netanyahu zijn."

"Het zal betekenen dat Eisenkot ook de Arabische partijen nodig zal hebben om een meerderheid te vormen. Dat leidt weer tot heel veel weerstand bij partijen waar hij dan ook mee zal moeten samenwerken. Het lijkt er dus bijna op dat het anti-Netanyahu-blok ook niet op één lijn gaat komen met elkaar om een coalitie te vormen om het straks over te nemen."

Zelfs als Netanyahu dinsdag niet als winnaar uit de bus komt, kan hij dus alsnog aan de macht blijven. "Het hangt er vooral vanaf wie in staat zal zijn om een coalitie te vormen."

Dat de verkiezingen veel losmaken, blijkt volgens Mestrum ook uit de bereidheid van Israëliërs in het buitenland om naar hun thuisland te reizen. Zij kunnen namelijk niet vanuit het buitenland stemmen. "Stel dat jij als expat in het buitenland woont, dan zul je naar Israël moeten toegaan om dinsdag te stemmen. Omdat deze verkiezingen zo belangrijk zijn, hoor je heel veel van Israëli's die over de hele wereld leven dat zij naar Israël komen om dinsdag hun stem te laten horen", aldus Mestrum.

Verandering voor Midden-Oosten?

De verkiezingsuitslag zal weinig veranderen aan de situatie in het Midden-Oosten, verwacht Peter Wijninga, defensiespecialist bij het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS). "Als je Eisenkot goed beluistert, is hij ook heel fel anti-Iran. De houding richting Iran wordt in Israël breed gedragen. Wat dat betreft zal er niet veel veranderen. Misschien dat Eisenkot iets welwillender is op het gebied van onderhandelingen, dat zou kunnen, maar is heel moeilijk te voorspellen."

Wijninga verwacht dan ook niet dat de oorlog tussen Israël en Iran onder Eisenkot voortijdig zal worden beëindigd. Ook in andere conflicten verwacht hij geen grote veranderingen. "Aan de andere kant: hij kan ons ook verrassen. Je kunt niets uitsluiten, maar ik denk met name dat de houding tegen Iran en de vijanden van de staat Israël, waaronder Hezbollah, Hamas en de Houthi's, gehandhaafd blijft."