Bijna helft Kamerleden gebruikt AI voor teksten: 'Zorgwekkend, dan doe je je werk als volksvertegenwoordiger niet goed'
Techexpert Kees Verhoeven (oud-D66-Kamerlid) maakt zich grote zorgen over AI-gebruik onder politici. Opinieweekblad De Groene Amsterdammer en platform Investico maakten bekend dat 68 Kamerleden het afgelopen jaar teksten uitspraken die gemaakt werden met kunstmatige intelligentietools als ChatGPT en Claude.
De onderzoeksjournalisten onderzochten de spreekteksten van alle 150 Tweede Kamerleden met behulp van Pangram. Dit programma kan herkennen in hoeverre teksten met AI zijn geschreven. Waarschijnlijk hebben nog meer Kamerleden AI gebruikt, maar teksten die voor minder dan vijftig procent door AI waren opgesteld, werden niet meegenomen in het onderzoek.
Het onderzoek richtte zich op de teksten waarmee Kamerleden hun bijdragen in de Tweede Kamer beginnen. Onderbrekingen tijdens debatten en moties werden buiten beschouwing gelaten. Uiteindelijk kwamen 68 Kamerleden op de lijst te staan. Voormalig Kamerlid Esmah Lahlah van Progressief Nederland, die nu wethouder is in Amsterdam, staat bovenaan. Daarna volgen Van Meetelen (PVV), Belhirch (D66) en Van Eijk (VVD).
Zorgwekkende ontwikkeling
De speeches die 68 van de 150 Kamerleden voorlazen zijn minstens één keer minimaal voor de helft met behulp van AI geschreven. "Dat zijn grote delen van de tekst. Dat vind ik zorgwekkend. Het is maar de vraag of ze er goed en verantwoord mee omgaan", zegt Verhoeven in Goedemorgen Nederland op NPO 1.
Volgens het onderzoek zijn de PVV en Groep Markuszower oververtegenwoordigd qua AI-gebruik. De SP, Partij voor de Dieren en Volt maken er geen gebruik van.
Staatssecretaris van Defensie Derk Boswijk kwam ook behoorlijk slecht uit de score. Zo was een voorgelezen speech tijdens Keti Koti voor 95 procent door AI gemaakt. "Ons politieke systeem is veel te hijgerig geworden met vier speeches op een dag. Dan is AI een fijn tooltje", reageert Verhoeven. "Daar gaat iets mis."
“Ons politieke systeem is veel te hijgerig geworden met vier speeches op een dag. Dan is AI een fijn tooltje. Daar gaat iets mis.”
Het onderzoek zelf is door AI verricht. "Je hebt chatbots nodig om chatbots te herkennen. Ze zijn getraind om bepaalde AI-taalconstructies er makkelijk uit te halen. Het is betrouwbaar, dat schrijven De Groene Amsterdammer en Investico ook in het onderzoek. Je kunt ervan uitgaan dat het klopt."
Verhoeven vindt het overigens niet verkeerd dat politici AI gebruiken. "Het zou raar zijn om dat niet te doen als Kamerlid. Alleen moet je het goed gebruiken. Als je iets aan een chatbot vraagt, waar vervolgens iets uitkomt, en je gaat dat één op één overnemen in de zaal waar je een debat voert, dan ben je niet je werk als volksvertegenwoordiger aan het doen."
Makkelijke herkenning
Een AI-tekst is eenvoudig te herkennen, vertelt hij. "De drieslag is een van de bekendste kenmerken. Het is een hele populaire manier van opsommen, we gebruiken dat al jaren als mens. Dat is alleen in de modellen gekomen en komt ook weer uit de modellen. AI is heel veel taal verzamelen, trainen en dat weer uitwerken."
Aan koppelstreepjes kun je een AI-tekst ook snel herkennen. "Die korte tussenzinnetjes die tussen de twee streepjes staan." Tegenstellingen of schijnbare tegenstellingen komen ook vaak voor. "Dat programma haalt dat er dus uit en dan word je als Kamerlid betrapt."
Vertrouwen in politicus
Toch wordt het op termijn steeds minder eenvoudig om een AI-tekst snel te herkennen. "Als je steeds meer AI-gegenereerde teksten krijgt die in de taalmodellen worden gebruikt voor training, krijg je steeds meer AI over AI heen. Dan wordt het steeds minder duidelijk. Daar zit het probleem. Wat is nog echt en wat is nep? Wat komt uit een mens en wat is uit een chatbot gehaald?"
Voor de kiezer kan dat het vertrouwen in een bepaalde politicus schaden. "Ze hebben een politicus waar ze op hebben gestemd. Die gaat dan in een zaal zitten om een standpunt van zijn partij naar voren te brengen. En dan is de tekst gewoon door een computer gegenereerd."
'Enige mildheid is op zijn plek'
Peter van Duijvenvoorde van Forum voor Democratie stond ook hoog op het lijstje van AI-gebruik. Hij reageerde open en eerlijk: hij noemde zijn AI-gebruik gênant en eerloos. Hij was naar eigen zeggen op zoek naar een stijl en een stem. Hij benadrukte dat hij dit niet meer wil doen.
Harmen Krul van het CDA was ook vrij eerlijk over zijn AI-gebruik. Hij was naar eigen zeggen geschrokken dat hij op plaats vijf staat in de lijst. Hij erkent dat hij AI soms gebruikt om teksten in te korten, maar dat de inhoud behouden moet blijven.
“Als je iets aan een chatbot vraagt, waar vervolgens iets uitkomt, en je gaat dat één op één overnemen in de zaal waar je een debat voert, dan ben je niet je werk als volksvertegenwoordiger aan het doen.”
"We kunnen nu wel vingerwijzen dat deze Kamerleden hun werk niet goed doen, maar dat is natuurlijk zinloos. Enige mildheid is op zijn plek", vindt Verhoeven. "Ze staan onder grote druk, zijn soms zoekende en hebben weinig tijd. Aan de andere kant is het ook je verantwoordelijkheid om als volksvertegenwoordiger met een inbreng te komen waar je zelf over nagedacht hebt."
Dat een politicus wat AI-research doet en bepaalde teksten wat inkort, vindt Verhoeven prima. "Maar ga dan aan het eind wel even met je eigen ogen eroverheen en denk na over hoe jij dat zou zeggen."