Impact statushouders op sociale huur veel groter dan verteld: 'Geert Wilders werd weggelachen, achter de schermen weten meer politici dit'

Veel politieke partijen vertellen niet het eerlijke verhaal over het aantal sociale huurwoningen dat naar statushouders gaat. Dat zegt electoraal geograaf Josse de Voogd in Stand van Nederland op NPO Radio 1, nadat het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) een rapport uitbracht waaruit blijkt dat de afgelopen jaren meer woningen voor migranten zijn gebouwd dan vaak wordt gedacht. "Ik voel mij in al die zaaltjes waar ik spreek echt vernederd door mensen in dure koopwoningen, die de luxe hebben om in die onjuiste cijfers te geloven."

Wat is er aan de hand? Uit het rapport van het EIB bleek deze week dat migratie de afgelopen tien jaar een "dominante factor" is geweest op de woningmarkt. 60 procent van de totale woningvraag van de afgelopen tien jaar kwam voort uit alle soorten van migratie, zei EIB-directeur Taco van Hoek maandag in het WNL-programma Sven op 1.

In de periode van 2015 tot en met 2024 kwamen 2,2 miljoen migranten naar Nederland. Van hen woonden er in 2024 nog 1,4 miljoen in Nederland, verspreid over zo'n 435.000 woningen. Als het kabinet de komende tien jaar meer grip krijgt op migratie, verwacht het EIB dat er in die periode 235.000 extra woningen voor migranten nodig zijn.

Zet de huidige migratietrend door, dan gaat het om 314.000 woningen. In beide scenario's neemt de vraag naar extra woningen volgens het rapport vanaf 2030 af. Hoe dan ook laat het EIB-rapport volgens De Voogd zien dat de impact van migratie niet alleen gaat over welke mensen ons land binnenkomen.

Impact voorrang statushouders

De impact op de woningmarkt is volgens hem "een heel ingewikkeld en gevoelig" onderwerp. Zo ging het in de debatten in aanloop naar de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen vaak over de impact van statushouders op het woningaanbod in de sociale huursector, maar wilden veel politici volgens De Voogd niet verder kijken dan hun neus lang is.

Zij beriepen zich op cijfers van het CBS, waaruit blijkt dat 7 procent van de sociale huurwoningen naar statushouders gaat. Volgens het EIB ligt het percentage aanmerkelijk hoger, tussen de 20 en 33 procent. Volgens De Voogd heeft dat verschil alles te maken met de manier waarop de cijfers worden geïnterpreteerd.

De electoraal geograaf deed zelf ook onderzoek naar de impact van migratie op de woningmarkt, en met name naar die van statushouders op de sociale huurmarkt. "Ik heb veel lezingen gegeven voor woningcorporaties en gemeenten en dan valt toch vaak op: er is een werkelijkheid voor de schermen en een werkelijkheid achter de schermen bij het koffieapparaat", begint hij in gesprek met Sam Hagens, met wie hij voor WNL het programma Stand van Nederland: Aangehaakt presenteert.

"Corporatiemedewerkers gaven toch vaak aan dat zeker in kleine dorpen, waar minder sociale huur is, ze alle sociale woningen kwijt zijn aan de voorrang voor statushouders", zegt De Voogd. "Dat is een heel ander verhaal dan die 7 procent."

"Ik dacht: hoe zit dat? Ik ben zelf naar een wijk verhuisd met deels sociale huur. Je maakt je ochtendwandeling, ziet dat er een huis vrijkomt en wie komt er voor terug? In de meeste gevallen een statushouder. Ik heb de cijfers erbij gepakt en daar niet de interpretatie van de bekende instituties overgenomen."

Hij kwam vervolgens tot dezelfde conclusie als het EIB: de '7 procent' geeft een vertekend beeld van de werkelijke impact. "Ik leg het in mijn lezingen uit met behulp van een foto van een flat met twaalf verdiepingen. Eén van die verdiepingen gaat in wezen maar naar de statushouder, de 7 procent. Dan hoor je: 'Superweinig'. 'Geen enkel probleem.' 'Waar zeuren al die boze kiezers over?' Alleen, die bovenste zeven verdiepingen zijn mensen die binnen de galerij van woning wisselen."

Zo is er een verdieping in de flat die alleen bedoeld is voor senioren. Ook wordt een deel van de woningen gesloopt, waarna mensen naar een andere woning in de sociale huur worden verplaatst. Het gaat daarbij allemaal om mutaties binnen de sociale huursector. "Zo pel je verdieping na verdieping af. Wat dan overblijft voor de gewone starter en veel erger, voor mensen die gescheiden zijn of bij hun ouders wonen, blijkt steeds minder."

'Misleidende conclusie'

Als je de doorstromers, zo'n driekwart van de mensen die in een vrijgekomen sociale huurwoning komen, niet in de cijfers meeneemt, kom je tot een andere conclusie over de impact van de voorrang voor statushouders op starters die bijvoorbeeld nog thuis wonen en een sociale huurwoning zoeken.

Volgens De Voogd is kiezers vaak "een misleidende conclusie" voorgeschoteld. "De 7 procent is een cijfer dat formeel klopt, net zoals de omzet van een bedrijfje klopt, maar de omzet is niet mijn inkomen. Daar zit het verschil: het is een cijfer dat niet relevant is voor de vraag die de samenleving stelt. Die samenleving vraagt: hoeveel langer moet ik wachten door de maatregel van voorrang voor statushouders?"

Luister dit gesprek nu terug. De tekst gaat hieronder verder.

Als je kijkt naar de impact van de voorrangsregeling voor statushouders op mensen die een sociale huurwoning zoeken en nog geen sociale huurwoning hebben, gaat volgens het EIB 20 tot 33 procent van de beschikbare woningen naar statushouders.

'Hoogleraren zeiden: spreek je niet uit'

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), dat het cijfer van 7 procent berekende, kan zich vinden in de conclusies van het EIB over de impact van migratie op de woningmarkt, zegt senior wetenschappelijk medewerker van het CBS Ruben van Gaalen in Stand van Nederland. "Het ziet er prima uit en sluit globaal aan bij de CBS-cijfers en de CBS-prognose. Er zitten wat aannames in die ik niet precies kan checken, maar het is niet heel verrassend. Als de bevolking jarenlang vooral groeit door een positief migratiesaldo, dan uit zich dat ook in een toename van het bewonen van woningen."

Hij spreekt de resultaten dus niet tegen. Wie de cijfers van het CBS goed bestudeert, ziet volgens Van Gaalen dat ook het CBS onderscheid maakt tussen mensen die van sociale huurwoning naar sociale huurwoning gaan en daadwerkelijke starters. Als je vervolgens naar de cijfers van het CBS kijkt, blijkt het percentage woningen dat met voorrang naar statushouders gaat ook veel groter.

De Voogd is verbaasd over de reactie van het CBS. "Ik heb mij hier moeilijk over durven uit te spreken, mede door de opstelling van mensen van het CBS. We hebben Peter Hein van Mulligen gezien tegen Jan van de Beek, die eerder ook met vergelijkbare cijfers kwam. Ik zie hem ook op LinkedIn en ik zie de koppen boven artikelen van het CBS, en als je doorleest zie je de echte impact, maar in de kop staat toch elke keer weer groot dat percentage van 7 of 8 procent. Andere onderzoekers die wel die ruimere, correctere interpretatie nemen, duwen ze vaak weg."

"Het is niet niets. Er zijn ook hoogleraren die tegen mij zeggen: je hebt helemaal gelijk, maar je moet het niet zeggen op de radio - wat ik nu dus wel doe - want je komt nooit meer aan een baan op een universiteit. Zo ver gaat het", zegt De Voogd. "Ik vind het ook doodeng om mij uit te spreken en ik vind het heel vervelend als ik hiermee in een anti-migratiehoek word gezet."

Hij hoopt dat progressieve partijen het eerlijke verhaal gaan vertellen. "Volgens mij heb je deze cijfers ook nodig als je juist een pro-migratie- en pro-bouwen-verhaal wil houden. Je kunt als partij prima zeggen: wij zijn voor migratie, we willen groeien als land, en dat gaan we regelen. Maar er wordt nu vooral energie gestoken in het ontkrachten van de cijfers, want daarmee zou je populisten in de kaart spelen."

Wilders

Zo werd PVV-leider Geert Wilders tijdens een debat op SBS6 in 2023 in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen "weggelachen" door andere partijleiders toen hij zei dat het cijfer van 7 procent niet klopte, zegt De Voogd. "De overwinning van de PVV in 2023 hoorde je over de schuttingen aankomen. Je kunt van alles vinden van Geert Wilders en zijn retoriek en totaal andere oplossingen voorstaan, maar ik weet dat er achter de schermen meer politici deze cijfers heus wel kennen maar het niet zeggen."

"Dan denk ik: het wordt wel heel moeilijk om die socialehuurbuurten nog te overtuigen iets anders te stemmen als niet eens hun werkelijkheid wordt erkend. Voor mij gaat het niet eens over migratie, het gaat over: hoe denkt de bovenlaag van Nederland over de onderlaag? Ook die verhalen van: ze hebben toch allemaal een harmonieus gezin waar de starter op zolder kan zitten? Ja, ik kijk meer naar een wereld waar mensen in auto's wonen en hun kinderen worden afgenomen omdat ze er niet voor kunnen zorgen omdat ze geen huis kunnen krijgen, net als met de toeslagenaffaire. Het is schrijnend."

Volgens De Voogd is de impact op mensen die zijn aangewezen op sociale huur te groot om zijn mond te houden. "Ik ben één van de weinige onderzoekers die chronisch ziek is en twintig jaar zonder uitkering door heeft gebuffeld, maar woonachtig is in sociale huur. Ik zit in een totaal andere sociale klasse en ik voel mij in al die zaaltjes waar ik spreek echt vernederd door mensen in dure koopwoningen, die de luxe hebben om in die onjuiste cijfers te geloven. Die hebben wij hier in een sociale huurwoning niet."

'We moeten eerlijk zijn'

VVD-Kamerlid Jurgen Nobel, ook te gast in het radioprogramma, vindt dat we er niet meer omheen kunnen. "Dat andere cijfer, 7 procent, klopt wel, maar het geeft geen eerlijk beeld. Ik snap best dat je in de politiek cijfers gebruikt die goed uitkomen. Maar bij een onderwerp wat heel vaak bij de verkiezingen, samen met zorg, op nummer één of twee staat over wat er bij mensen thuis leeft, namelijk een betaalbare woning vinden, moeten we gewoon eerlijk zijn over hoe groot dat percentage is en wat het betekent voor een starter. Die starter woont jaren bij zijn ouders en kan niet beginnen met zijn leven. Dat moeten we niet bagatelliseren, daar moeten we heel serieus mee omgaan."

"Ik zie dat bij sommige partijen die 7 procent beter uitkomt, maar dat is gewoon niet het eerlijke verhaal. We moeten denk ik klip-en-klaar zijn dat migratie op veel vlakken in de maatschappij, en zeker op wonen, een grote impact heeft."