De AI-revolutie komt ons duur te staan
De geschiedenis leert ons dat technologische revoluties vaak gepaard gaan met winnaars en verliezers. Volgens columnist Marc Herman de Groot dreigt in de huidige AI-revolutie vooral onze menselijke ontwikkeling het onderspit te delven.
Een vriend vertelde mij laatst dat hij bezig is zichzelf om te scholen. Hij was begonnen aan een nieuwe studie en wat hij daar zag, verbaasde hem. Hij (en ikzelf overigens ook) was nog net afgestudeerd voordat de echte AI-hetze op gang kwam. Tijdens het schrijven van zijn eerste scriptie kon hij dus nog niet profiteren van de AI-hulptool. Inmiddels is dat beeld radicaal veranderd.
AI-taalmodellen lijken volledig ingeburgerd op de universiteit. Sterker nog, er gebeurt nog weinig zonder de hulp van ChatGPT, Gemini of Claude. Veel studenten gooien opdrachten in AI en leveren deze vervolgens zonder enige eigen inbreng in.
Het vooruitzicht dat hele generaties studenten (minstens) vier jaar studeren, om vervolgens alleen te leren hoe ze een opdracht aan ChatGPT kunnen uitbesteden, is toch minstens zorgwekkend. Niet alleen vanuit een baanperspectief (waarom zou je überhaupt nog iemand aannemen als je net zo goed een AI-abonnement kunt nemen), maar ook vanuit een menselijke overweging.
Zo wordt binnen de filosofie en psychologie vaak gesteld dat de mens zingeving haalt uit zelfontplooiing en ontwikkeling. Juist het vallen en opstaan dat hoort bij nieuwe ervaringen en het leren begrijpen van ingewikkelde stof, creëert karakter en persoonlijke groei. Zo zit voor veel mensen de uitdaging van studeren niet alleen in de moeilijkheid van de materie, maar in de discipline die nodig is bij het studeren. Precies het proces uit handen geven waarbij je door tegenslagen leert en tot nieuwe inzichten komt, is een doodzonde.
Nu wil ik hiermee niet zeggen dat AI geen ontzettend handige hulptool is. Sterker nog, ik verwacht dat het een enorme meerwaarde voor de maatschappij gaat hebben. Dat we aan de vooravond staan van een fundamentele technologische ontwikkeling lijkt me duidelijk, maar juist daarom is voorzichtigheid nodig. De geschiedenis leert ons namelijk dat technologische ontwikkelingen vaak gepaard gaan met grote winnaars en verliezers.
Zo leidde de industriële revolutie tot een enorme stijging van welvaart en wetenschappelijke ontdekkingen. Veel van wat we tegenwoordig vanzelfsprekend vinden was anders ondenkbaar geweest: van moderne geneeskunde tot algemeen dagelijks comfort. Toch was deze revolutie niet meteen voor iedereen een verbetering en was vooral de onderkant van de samenleving er de dupe van.
Zo leefden veel fabrieksarbeiders in onmenselijke omstandigheden. Men had werkdagen van veertien uur, was niet beschermd tegen veelvoorkomende bedrijfsongevallen en woonde met gezinnen van acht in vochtige kelders. Ook haalden veel arbeiders weinig voldoening uit hun werk. Waar een middeleeuwse horige nog enige autonomie had over zijn eigen stukje landbouwgrond, konden de eerste fabrieksarbeiders zich alleen nog ontfermen over simpele, geestdodende taakjes zoals het aandraaien van een paar schroefjes. Dat was dan je leven, niet heel inspirerend.
De AI-revolutie zal, net als de industriële revolutie, onze samenleving naar een hoger niveau kunnen tillen. Wij moeten ons echter afvragen welke prijs we hiervoor bereid zijn te betalen. Willen we echt onze eigen menselijke ontwikkeling uit handen geven in ruil voor een gemakkelijke oplossing? Of kiezen we ervoor onszelf te blijven ontwikkelen en AI te gebruiken als hulptool?
Bij scholen en universiteiten ligt daarom de komende jaren de uitdaging om AI-gebruik zoveel mogelijk tegen te gaan. Anders verwacht ik een weinig uitdagende toekomst voor de nieuwe generatie. En bedenk: wat doen we als we zelf niet meer weten hoe we die ingewikkelde opdracht moeten uitvoeren en ChatGPT de abonnementskosten opeens flink verhoogt?
Marc Herman de Groot is presentator en columnist voor de podcast en het opinieplatform Onze Eeuw.