Psychisch verzuim loopt op, werkgevers missen signalen: 'Slechts één op de elf leidinggevenden herkent het'
Het aantal dagen dat werknemers uitvallen door psychische klachten blijft oplopen. Inmiddels is 58 procent van het totale ziekteverzuim psychisch van aard. Veel werknemers voelen hun uitval al maanden aankomen, maar werkgevers grijpen vaak te laat in.
Werknemers vallen steeds vaker en langer uit door burn-out-, stress- en spanningsklachten. Inmiddels staat het psychisch verzuim op gemiddeld 77 verzuimdagen, een week meer dan drie jaar geleden. Volgens verzekeringsspecialist Annabelle Hagoort is een groot deel van die uitval eerder te signaleren.
Uit onderzoek van verzekeraar Acture blijkt dat ongeveer 70 procent van de mensen die zich uiteindelijk ziek melden met psychische klachten, dit al maanden van tevoren voelt aankomen. Toch wordt daar volgens Hagoort lang niet altijd iets mee gedaan. "Slechts één op de elf leidinggevenden herkent het signaal en gaat daar ook actief het gesprek over aan."
Werkdruk stapelt zich op
Psychisch verzuim kent verschillende vormen, legt Hagoort uit. "Het gaat over burn-outklachten, spanningsklachten, stressklachten. In ieder geval verzuim waarbij je eigenlijk niet in staat bent om goed je werk te kunnen doen."
De hoge werkdruk speelt volgens haar een belangrijke rol bij de toename van psychische klachten. Door personeelstekorten blijven vacatures langer openstaan en komt er meer werk terecht bij de mensen die al in dienst zijn. "Er is krapte op de arbeidsmarkt. Het verzuim in Nederland is best heel hoog. Het duurt lang voordat vacatures vervuld worden. Dus daarmee is werkdruk ook groot."
Ook problemen buiten het werk kunnen de druk verhogen. "Daarbij kunnen mantelzorg of financiële zorgen in de maatschappij waar we vandaag de dag ook in leven een hele uitdagende combinatie maken."
De stijging van stressgerelateerd verzuim is ook buiten deze cijfers zichtbaar. Uit cijfers van arbodienstverleners HumanCapitalCare en ArboNed blijkt dat het aantal dagen dat werknemers thuiszitten door stressgerelateerde klachten in vijf jaar tijd met bijna 50 procent is toegenomen. Vooral in sectoren als de zorg en het onderwijs speelt de combinatie van personeelstekorten en hoge werkdruk een grote rol.
Kosten lopen op
De toenemende uitval brengt ook hoge kosten met zich mee. Uit de cijfers die in de uitzending worden besproken blijkt dat de totale kosten momenteel 63 miljoen euro bedragen. In het slechtste scenario kunnen die kosten in 2030 oplopen tot 194 miljoen euro.
Daarbij speelt mee dat werkgevers in Nederland maximaal twee jaar verplicht zijn om het loon van een zieke werknemer door te betalen. Bas van der Veldt, directeur van AFAS Software, noemt die regeling "heel raar". "En dat is een loondoorbetalingsverplichting van twee jaar. En daar zijn we echt uniek in de wereld. Dat heeft geen enkel land. Dus in veel landen is dat één of twee maanden."
Toch ziet hij niet alleen de regels als oorzaak van het hoge verzuim. Werkgevers moeten volgens hem ook kritisch naar zichzelf kijken.
'Werkgevers maken veel fouten'
"Ik geloof zeker dat aan de kant van de werkgevers gewoon veel fouten worden gemaakt, dat er veel betere werkcultuur, werksfeer mogelijk is", zegt Van der Veldt. Volgens hem zijn veel organisaties nog altijd traditioneel ingericht. "Dus nog steeds heel erg top-down. Mensen die beknot worden met allerlei domme regeltjes. Gewoon niet gezien worden, gewaardeerd worden."
Een persoonlijke benadering kan volgens hem veel verschil maken, al is dat in de praktijk niet altijd eenvoudig. "Ik geloof zeker in een persoonlijke benadering, die ook moeilijk is. Want als je daadwerkelijk gaat zeggen: ik benader jou anders dan jou, oef, dat vinden wij in Nederland ook heel erg moeilijk. Terwijl eigenlijk het allermooiste zou zijn."
Bij AFAS ligt het verzuim volgens Van der Veldt relatief laag. "We zitten meestal zo rond de twee procent, vaak daaronder." Op dit moment is dat 1,9 procent. Wel weet hij niet welk deel daarvan wordt veroorzaakt door psychische klachten.
Hij zegt dat werkgevers veel kunnen doen om de werkplek prettiger te maken. Bij AFAS gaat het onder meer om een goed geventileerd kantoor, een goede lunch en massages. Maar volgens hem zit het niet alleen in dergelijke voorzieningen. "Maar ook gewoon aandacht. Dat klinkt misschien heel simpel, maar gewoon een goed compliment, een waardering van iemand, dat is gewoon waar mensen op leven. Het is brandstof."