Joodse Nederlanders drie jaar na 7 oktober nog steeds niet veilig: 'Ze kruipen in hun schulp'

Drie jaar na de terreuraanval van Hamas op Israël voelen veel Joodse Nederlanders zich nog altijd onveilig. Volgens Emile Schrijver, directeur van het Joods Cultureel Kwartier, trekken veel mensen zich daardoor terug. "Je begint eraan gewend te raken", zegt hij over de opeenstapeling van incidenten. Yoeri Albrecht, directeur van De Balie, waarschuwt dat de Nederlandse samenleving onder druk staat.

De aanslag van Hamas op 7 oktober 2023 heeft niet alleen in Israël diepe sporen nagelaten. Ook in Nederland is volgens Schrijver sindsdien sprake van een veranderd klimaat voor de Joodse gemeenschap. "Ik ben enorm geschrokken van de snelheid waarmee het slachtofferschap van de mensen in Israël gerelativeerd werd."

"Pro-Palestijnse demonstraties zijn prima, maar om vlak na 7 oktober ook een anti-Israëldemonstratie te houden... Daar ben ik enorm van geschrokken", blikt Schrijver terug op de eerste dagen na de progrom. "Het was het begin van een klimaat waar wij sinds die tijd mee leven."

Kort na 7 oktober had hij een gesprek met toenmalig premier Mark Rutte. "Rutte zei: je moet het Hamas nageven; de strijdt om de publieke opinie hebben ze meteen gewonnen."

Yoeri Albrecht, directeur van De Balie, onderschrijft dat beeld. Volgens hem had Hamas zich erop voorbereid. "Het is geen toeval dat al die moordbeelden naar buiten kwamen. Ze hadden in die zin ook een soort PR-voorsprong. Ze wisten wat ze gingen doen. En ze hebben dat allemaal bewust gefilmd."

De beelden van de aanval noemt hij uitzonderlijk gruwelijk. "Dat met bodycamera's opnemen van het uitmoorden van gezinnen is iets wat ik als historicus niet ken."

Geweld tegen Joodse gemeenschap

De afgelopen jaren zijn er verschillende incidenten geweest tegen de Joodse gemeenschap. Zo ging er een explosief af bij een synagoge in Rotterdam en bij een orthodox-Joodse middelbare school in Amsterdam-Zuid. Ook werd het Nationaal Monument op de Dam beklad met rode verf en het woord 'genocide'.

Schrijver zegt dat de opeenstapeling van incidenten tot een vorm van gewenning leidt. "Hoe cynisch dat ook mag klinken. Je begint gewend te raken aan de heftigheid van dit soort emoties. Niet aan wat er gebeurt. Je schrikt iedere keer weer opnieuw."

Hij ziet dat veel aanvallen tegen de Joodse gemeenschap, die volgens hem bedoeld zijn om angst te zaaien, helaas werken. "Je ziet dat mensen daar doodsbang van worden. Dat is dus heel effectief."

Al twintig jaar beveiliging

De dreiging tegen Joodse instellingen is niet pas na 7 oktober ontstaan. Bij synagogen staan al twintig jaar beveiligingshokjes. "Het dreigingsprofiel van Joodse organisaties is al die tijd al een enorm probleem", benadrukt Schrijver. Die voortdurende beveiliging is volgens hem inmiddels onderdeel geworden van het dagelijks leven.

Hij haalt een bezoek aan een voorstelling van de Joodse komiek Modi Rosenfeld in De Meervaart aan. Het publiek bestond voor een groot deel uit Joden en bij binnenkomst werd ieders tas gecontroleerd. "Iedereen ondergaat heel rustig dat moment dat even zijn tas gecontroleerd wordt. Maar ik dacht: bij welke andere theatervoorstelling vind ik het normaal dat je tas gecontroleerd wordt?"

Toch wil hij niet zeggen dat hij volledig is afgestompt. "Afstompen is misschien het verkeerde woord. Ik blijf me er zorgen om maken. Je moet ook rechtop blijven lopen. Maar heel veel mensen trekken zich terug. Die kruipen in hun schulp."

Albrecht ziet dat de veiligheid van de Joodse gemeenschap onder druk staat. Volgens hem zegt de manier waarop een samenleving met minderheden omgaat veel over de samenleving als geheel. "De kwaliteit van de samenleving is af te lezen aan de mate waarin minderheden beschermd en veilig zijn en zich veilig voelen."

Volgens hem is die situatie in Nederland al langere tijd problematisch. "En daar heeft 7 oktober zeker aan bijgedragen."