Emile Schrijver over dwang richting Joodse Nederlanders: 'Ik heb niet de morele verplichting om mij eerst uit te spreken over Israël'

Nederlandse Joden zouden niet gedwongen moeten worden om zich uit te spreken over het conflict in het Midden-Oosten. Dat zegt directeur van het Joods Cultureel Kwartier Emile Schrijver, drie jaar na de pogrom in Israël. "Er is eigenlijk geen moment dat Joden niet geacht worden zich uit te spreken over een conflict 3300 kilometer hier vandaan."

Onder het Joods Cultureel Kwartier valt ook het Joods Museum in Amsterdam. Daar verloopt 7 oktober als iedere andere dag. "We doen wat we altijd doen. We laten zien wat de Joodse cultuur is", begint Schrijver in Goedemorgen Nederland op NPO 1. "Onder elkaar wordt er natuurlijk over gesproken, maar we treden op deze dag als museum niet naar buiten."

Het museum worstelt met de vraag hoe het met 7 oktober moet omgaan, zegt de directeur. "Het raakt ons werk en het raakt iedereen die zich met ons verbonden voelt of die zich inmiddels minder met ons verbonden voelt. Hoe doe je dat als museum? Dat is een heel lastige vraag en dat is vandaag niet moeilijker dan gisteren of overmorgen."

Het museum probeert zich vooral te richten op de gevolgen die het conflict in het Midden-Oosten in Nederland heeft. "Wij zijn een museum dat te maken heeft met het samengaan van Israëlische identiteit en Joodse identiteit. Er is geen Jood in Nederland die niet wordt aangesproken op wat er in Israël gaande is."

'Daar schrik ik mij dood van'

Dat is een verkeerde ontwikkeling, waarschuwt Schrijver. Vandaag verscheen in Het Parool een opiniestuk van zijn hand, waarin hij schrijft dat Joden zich niet hoeven uit te spreken. "Dat vind ik de grote frustratie die ik op dit moment voel. Er is eigenlijk geen moment meer, zowel in de privécontext als in de zakelijke context, dat Joden niet geacht worden zich uit te spreken over een conflict 3300 kilometer hier vandaan."

"Gisteren hoorde ik een heel pregnant voorbeeld: iemand vertelde dat haar 83-jarige en 88-jarige ouders hun testament lieten veranderen bij een notaris. Toen ze hun handtekening hadden gezet, zei hij: 'Vinden jullie nu eigenlijk ook niet dat het echt te ver gaat wat er in het Midden-Oosten gebeurt?' Daar schrik ik mij dood van. Dat is de manier waarop we met elkaar omgaan en er zijn geen Joden in Nederland die dat niet voelen."

Volgens Schrijver wordt van hem verwacht dat hij zich voortdurend uitspreekt tegen Israël. "Mijn zinnen moeten standaard beginnen met: 'Ik ben het niet eens met Netanyahu, maar...' Je moet met een zaklantaarn zoeken naar een Nederlandse Jood die zal zeggen dat die dat niet iedere dag meemaakt."

Hij weigert daaraan mee te doen. "Ik vind dat ik niet de morele verplichting zou moeten hebben om op ieder moment mij eerst te distantiëren van wat er in Israël gaande is, onafhankelijk van wat ik daarvan vind, om mij daarna te mogen uitspreken over het feit dat het antisemitisme oplaait."

"Ik denk dat ik dat een van de meest ingewikkelde dingen van dit moment vind: op het moment dat je bepaalde dingen niet zegt, wordt er verondersteld dat je daarmee iets anders impliceert. Als ik mij niet uitspreek over de politiek van de staat Israël, dan zou dat betekenen dat ik de politiek van de staat Israël onderschrijf. Maar het betekent niets. Het betekent dat ik mij niet uitspreek over de staat Israël. Dat is het enige."

7 oktober

Vandaag wil Schrijver vooral stilstaan bij de gevolgen van de vreselijke aanslag door Hamas van drie jaar geleden. "Ik denk dat het heel verstandig is om het op een dag als vandaag vooral te hebben over het effect van die aanval op 7 oktober, het effect dat die heeft gehad op de Israëlische maatschappij en het effect op Joden wereldwijd. Dat betekent niet dat je het van mij niet over Gaza mag hebben, maar ik vind het fijn om het vandaag hierover te hebben."

"Zoals ik het op 4 mei fijn vind om het over de nagedachtenis van mijn overgrootmoeder te hebben. Het afdwingen dat je de nagedachtenis aan mensen die in 1942 zijn vermoord omdat ze Joods waren, koppelt aan hedendaags leed, voegt niets toe aan de ernst van dat hedendaagse leed. Het is alleen maar effectbejag."

Als het vandaag ook over andere conflicten zou moeten gaan, verwatert volgens hem de herdenking van 7 oktober. "Het is de dwangmatigheid, de hyperfocus op wat er in het Midden-Oosten gaande is. Dat is waar de Joodse gemeenschap ongelofelijk last van heeft."