Franse schoolrellen als waarschuwing voor Nederland, CDA'er Straatman: 'Verhaal de schade op daders'

Honderden middelbare scholen in Frankrijk blijven maandag dicht uit angst voor nieuwe rellen. Bij de gewelddadige protesten van afgelopen week werden 24 scholen in brand gestoken of geplunderd en raakten 78 medewerkers van scholen of leraren gewond. In Nederland moeten relschoppers volgens CDA-Kamerlid Jeltje Straatman niet alleen harder worden vervolgd, maar ook zelf opdraaien voor de schade die ze veroorzaken.

De protesten in Frankrijk draaien onder meer om de omstandigheden op middelbare scholen. Leerlingen klagen over uitgevallen lessen, overvolle klassen en gebrekkige of ontbrekende voorzieningen. Afgelopen dinsdag liep een nationale betoging met blokkades van schoolgebouwen op veel plaatsen uit op brandstichtingen, mishandelingen en vernielingen.

Radiopresentator Henkjan Smits, te gast in Goedemorgen Nederland, begrijpt dat scholieren demonstreren tegen misstanden, maar heeft weinig begrip voor het geweld. "Waarom wordt er altijd gesloopt bij demonstraties? Heel vaak wordt er gesloopt bij demonstraties, ik snap dat niet."

De schade loopt volgens hem inmiddels op tot meer dan 10 miljoen euro. "Daar had heel veel lokale airconditioning van kunnen worden gegeven. Nu is het geld op, dus kan het sowieso niet meer." Volgens Smits is dat extra wrang, omdat juist de scholen worden vernield waarover de demonstranten klagen.

Christianne van der Wal noemt het geweld "verschrikkelijk". Tegelijkertijd begrijpt ze dat de Franse scholieren actievoeren. "Ik snap het hartstikke goed: als jij scholier bent en je zit in een te koud of te warm lokaal. Het gaat ook om de volle, grote klassen. Er is best wel wat aan de hand, maar ga dan in gesprek."

Volgens de oud-VVD-minister wordt het geweld bovendien vanuit de politiek aangemoedigd. "Het wordt best wel aangemoedigd door de linkse partijen", zegt ze, waarbij ze verwijst naar de uiterst linkse presidentskandidaat Jean-Luc Mélenchon. Volgens Van der Wal wordt er wel gezegd dat protesten zonder geweld moeten plaatsvinden, maar ontbreekt het aan een duidelijke norm. "Het lijkt als een soort olievlek uit te breiden."

Financieel verantwoordelijk houden

CDA-Kamerlid Jeltje Straatman ziet ook in Nederland een probleem met de aanpak van relschoppers. Ze verwijst naar de pro-Palestinaprotesten op de Universiteit van Amsterdam, waar volgens haar voor 4 miljoen euro schade ontstond. Ook toen werd vanuit de politiek gezegd dat de schade op de daders zou worden verhaald.

Volgens Straatman gebeurt dat in de praktijk te weinig. "Het treurige is dat men ook het idee heeft: ik kom ermee weg. Ik spreek zoveel politieagenten die totaal gefrustreerd zeggen: we pakken ze op op de locatie van de demonstratie en verplaatsen ze, en vervolgens gebeurt er helemaal niets mee."

Daarom wil het CDA-Kamerlid dat relschoppers niet alleen worden vervolgd, maar ook financieel verantwoordelijk worden gehouden. "We moeten veel harder aanpakken, maar ook gewoon die schade verhalen, zodat ze het ook gewoon in de portemonnee voelen." Volgens Straatman kan dat juridisch al, maar vraagt het om een andere inrichting van het systeem.

Gezichtsbedekking

Een belangrijk onderdeel daarvan is volgens haar het identificeren van relschoppers. "Dat vraagt ook gewoon dat politieagenten veel meer vragen naar identiteitsgegevens. Die gezichtsbedekkende kleding maakt het natuurlijk heel lastig om iemand te identificeren en dat is natuurlijk wel nodig om schade te kunnen verhalen."

Daarmee raakt ze ook aan de discussie over een verbod op gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties. Volgens Straatman maakt die kleding het lastiger om relschoppers aan te pakken. Een verbod op gezichtsbedekkende kleding komt er voorlopig echter niet. Dat leidt bij het Kamerlid tot onbegrip. Tegenstanders wijzen erop dat zo'n verbod het demonstratierecht kan beperken en een zogenoemd 'chilling effect' kan veroorzaken.

Straatman draait dat argument om. "Ik zou juist zeggen: als je dat demonstratierecht zo belangrijk vindt, dan moet je juist die rotte appels heel hard aanpakken. Maar waarom zeggen we nooit dat rotte appels het demonstratierecht aanpakken?"

Volgens haar geldt dezelfde redenering voor activisten van Extinction Rebellion. Een aantal weken geleden oordeelde de rechter dat actievoerders zich niet aan de snelweg mogen vastplakken. De eerste reactie van de beweging was volgens Straatman dat ze het toch weer gaan doen. "Als dat demonstratierecht belangrijk is, pak ze op en vervolg ze heel hard."