Executie Christa Pike mislukt na twee dodelijke doses: 'Dit is barbaars en middeleeuws'

De executie van de Amerikaanse Christa Pike in Tennessee is woensdag uitgelopen op een uitzonderlijke mislukking. Na twee dodelijke doses bleef de 50-jarige vrouw in leven en werd ze naar een ziekenhuis gebracht. Toch betekent dat niet automatisch dat ze aan haar doodstraf ontkomt. Volgens strafrechtadvocaat Annemiek van Spanje kan de staat onder bepaalde omstandigheden een nieuwe executiepoging doen.

Pike werd in 1996 ter dood veroordeeld voor de moord op een klasgenote, een jaar eerder. Haar executie stond woensdag gepland in de gevangenis van Tennessee. Nadat de eerste dodelijke dosis was toegediend, bleef ze echter in leven. Ook na een tweede dosis overleed ze niet.

Wat er precies misging, moet nog worden onderzocht, zo vertelt strafrechtadvocaat Annemiek van Spanje in Goedemorgen Nederland. Zij werkte aan het begin van haar carrière in de Verenigde Staten bij een anti-doodstrafkantoor.

Volgens Van Spanje kreeg Pike twee keer een dodelijke dosis toegediend en leefde ze anderhalf tot twee uur later nog steeds. "Hoe gek dat ook klinkt, ze hebben eerst geprobeerd haar te doden en daarna haar leven te redden. Want toen werd ze met gillende sirenes afgevoerd naar een ziekenhuis."

Problemen met infuus

Een mogelijke verklaring voor de mislukte executie is dat het moeilijk was om een infuus goed aan te brengen. Volgens Van Spanje komt dat vaker voor. "Het kan ook het gevolg zijn van ouderdom, maar je ziet soms ook dat mensen geëxecuteerd worden die verslavingsproblematieken hebben gekend. En dan is het schijnbaar heel lastig om zo'n infuus goed aan te brengen."

"Er zijn ook zaken bekend waarbij dat soms al een, twee uur duurde en de ter dood veroordeelde zelf maar aanwijzingen ging geven waar een goede ader zat. Het kan heel ingewikkeld zijn."

Dat juist bij Pike, een vrouw, de executie zo extreem mislukte, noemt Van Spanje uitzonderlijk. Vrouwen vormen volgens haar slechts een klein deel van de ter dood veroordeelden. "Maar één procent van het totaalpercentage van ter dood veroordeelden is vrouw."

Mislukte executies, in de Verenigde Staten ook wel een "botched execution" genoemd, komen wel vaker voor. "Maar zoals het bij deze vrouw is gegaan woensdag, dat is wel heel erg extreem", aldus Van Spanje. De mislukte executie wakkert bij Van Spanje opnieuw de discussie over de doodstraf aan. "Dit is barbaars en middeleeuws, maar we zitten ook met een ander heel groot probleem."

Volgens Van Spanje is dat probleem dat ook onschuldige mensen in de dodencel kunnen belanden. "Dus deze praktijk wordt ook toegepast op mensen die mogelijk onschuldig zijn. En dat zou niet mogelijk moeten zijn."

Achtste amendement

De vraag is nu wat er met Pike gebeurt. Haar advocaten zullen volgens Van Spanje proberen te voorkomen dat een nieuwe executiepoging plaatsvindt. Zij kunnen daarbij aanvoeren dat een tweede executie een "cruel and unusual punishment" zou zijn: een wrede en ongebruikelijke straf, die in strijd zou zijn met het achtste amendement van de Amerikaanse grondwet. "Dat is psychologisch niet te verteren eigenlijk."

Toch betekent een mislukte executie niet automatisch dat de doodstraf vervalt. Volgens Van Spanje is het in de Verenigde Staten eerder voorgekomen dat een executie mislukte en later opnieuw werd uitgevoerd. "Omdat de Supreme Court, de hoogste rechter in de VS, zegt: als het is mislukt vanwege een technisch drama, dan valt dat niet onder dat achtste amendement. En dan is het geen cruel and unusual punishment. En dan kan je dus als staat een tweede keer iemand proberen te doden."

'Amerikaans gepruts'

Amerikacorrespondent Michiel Vos noemt de gebeurtenissen in Tennessee 'Amerikaans gepruts. "Tennessee is een van de staten waar de doodstraf nog wordt uitgevoerd. Ook in onder meer Florida en Texas vinden executies plaats. Andere staten hebben de doodstraf afgeschaft. Californië heeft de doodstraf nog wel in de wet staan, maar voert geen executies uit. Het is natuurlijk heel Amerikaans dat er een lappendeken is aan regels, aan gebruiken, aan traditie. Dat zie je met verkiezingen, dat zie je dus ook met doodstraf."

Volgens Vos moet ook worden gekeken naar de lange geschiedenis van de zaak van Pike. Zij werd veroordeeld voor een moord uit 1995, toen ze 18 jaar oud was. Haar advocaten hebben meerdere keren aangevoerd dat ze in haar jeugd te maken had met verkrachting en seksueel misbruik. Ook zou ze een bipolaire stoornis hebben. "Dat zou meer worden meegenomen in het huidige juridische systeem, dat is voortschrijdend inzicht", aldus de Amerikakenner. Toch zit Pike al sinds haar veroordeling in 1996 op death row. "Dat blijft dan eindeloos liggen, die infameuze death row, waar dan mensen jaren, decennia op zitten."

Geen landelijke discussie

Volgens Vos is het niet waarschijnlijk dat de mislukte executie direct leidt tot een landelijke discussie over de doodstraf in de Verenigde Staten. De verschillen tussen de staten zijn daarvoor volgens hem te groot. "In Nederland denken we vaak dat dingen in Amerika, incidenten, leiden tot een nationale discussie in Amerika. Nee, het land is daarvoor veel te groot. Er zijn gewoon heel veel verschillen tussen de staat New York en Tennessee. Dat is gewoon heel anders."

Of Pike uiteindelijk opnieuw wordt geëxecuteerd, is nog onduidelijk. Een tweede mislukte poging zou volgens Vos in ieder geval iets zijn waarvoor geen duidelijk protocol bestaat. "Het is geloof ik nog nooit gebeurd dat het twee keer niet is gelukt. Er is wel een protocol voor als het één keer mislukt, maar twee keer? Deze vrouw wordt dus nu maar in leven gehouden. Maar waarschijnlijk ontkomt ze niet aan de straf."