Politieke vrouwen verenigen zich tegen deepfakeporno: 'Dit is waar misdaad nu plaatsvindt'

Meerdere vrouwen uit verschillende politieke partijen slaan de handen ineen tegen deepfakeporno, waarbij vrouwen met behulp van AI digitaal worden veranderd in pornoactrices. Journalist Tom Staal noemt de gezamenlijke oproep in Goedemorgen Nederland een "heel goed signaal". Volgens hem worden niet alleen bekende Nederlanders slachtoffer, maar ook jonge vrouwen en meisjes die veel moeilijker naar de politie of hun ouders stappen.

Maar liefst één op de vier vrouwelijke Kamerleden heeft ermee te maken: deepfakepornofilmpjes waarin hun gezicht digitaal op het lichaam van een pornoactrice wordt geplaatst. De video's worden massaal online bekeken, zo bleek uit onthullend onderzoek van het AD. Ook Kamerleden als Caroline van der Plas (BBB), Ingrid Coenradie (JA21) en Esther Ouwehand (PvdD) zijn in dergelijke video's te zien, terwijl zij daar zelf nooit aan hebben meegewerkt.

"Dit gebeurt met bekende Nederlanders, maar dit gebeurt net zo goed met dames uit de klas", zegt Staal. "Als dan al die politieke dames van al die partijen zo'n statement afgeven, dan is dat een heel goed signaal."

Ook filmjournalist Merel van Baal is geschokt door de ontwikkeling. "Het is echt schandalig dat dit gebeurt", zegt ze. Volgens haar moet er hard worden opgetreden tegen de makers van dergelijke beelden. "Dit is waar misdaad nu plaatsvindt, online. De schade is echt heel erg. Vooral bij jonge kinderen ook die dit hebben."

Welmoed Sijtsma maakte in 2022 een serie voor WNL over deepfakeporno:

Technologie als politiek thema

Geopolitiek analist Paul Verhagen ziet wetgeving als een mogelijke manier om deepfakeporno aan te pakken, maar volgens hem ligt het probleem breder. De politiek loopt volgens hem achter op de snelle technologische ontwikkelingen.

"Technologie leidt tot nieuwe problemen in de samenleving, daar moeten we mee omgaan", zegt Verhagen. Hij vergelijkt de huidige situatie met de introductie van de spoorwegen, toen nieuwe afspraken en instituties nodig waren om met de gevolgen van technologische vooruitgang om te gaan.

Volgens Verhagen ontbreken dergelijke nieuwe instituties nu grotendeels. "We hebben sociale media, smartphones, internet en AI. Ongelofelijke veranderingen in de samenleving, ongelofelijke verstoring ook en vrijwel geen nieuwe instellingen. Dat is echt een politiek probleem."

Hij vindt dat technologie daarom veel nadrukkelijker een politiek thema moet worden. "Ik verbaas me er eerlijk gezegd ook over dat er niet een partij is in de Tweede Kamer die echt technologie als thema heeft geclaimd." Staal verwijst daarbij naar Laurens Dassen, die volgens hem onlangs tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen aandacht vroeg voor technologie. "Die werd er gewoon vierkant voor uitgelachen. Dat vond ik een hele trieste reactie."

Macht van algoritmes

Volgens Verhagen gaat het probleem bovendien verder dan AI en deepfakes. Hij maakt zich vooral zorgen over de invloed van verslavende algoritmes op sociale media. Die kunnen volgens hem niet alleen het gedrag van gebruikers beïnvloeden, maar ook hun politieke keuzes."Dat is echt een kernprobleem van democratie", zegt Verhagen. "Sociale media-algoritmes sturen ook jouw stemgedrag, dat is echt een probleem."

Daarmee ontstaat volgens hem een fundamentele vraag voor een liberale democratie: hoeveel verantwoordelijkheid kan bij individuele gebruikers worden gelegd als technologie bewust verslavend wordt ontworpen?

"Waarom is het mijn verantwoordelijkheid als persoon om de meest verslavende technologie die we ooit hebben verzonnen te weerstaan?", vraagt Verhagen zich af. "Waarom is dat mijn probleem?"

'Een verslavend winstmiddel'

Verhagen pleit daarom voor regels die niet alleen het gebruik van technologie beperken, maar ook kijken naar het ontwerp van algoritmes zelf. "Een verslavend winstmiddel, dat mag gewoon niet." Vooral kinderen verdienen volgens hem extra bescherming, omdat zij kwetsbaarder zijn voor verslaving en beïnvloeding. Tegelijkertijd ziet hij een dilemma wanneer dezelfde beperkingen voor volwassenen zouden gelden. Het beperken van algoritmes kan immers ook botsen met individuele rechten en vrijheden.

Volgens Verhagen moet daarom worden gezocht naar manieren om het ontwerp van sociale media zelf minder verslavend te maken. Ook wetenschappelijke kennis over smartphoneverslaving kan daarbij volgens hem beter worden benut.

"Jongeren zelf zeggen: we willen dit niet", zegt hij. "Ik heb ook in m'n eigen collegezalen weleens gevraagd: hoe zouden jullie het vinden als Instagram morgen verdwijnt? Sommigen vinden het vervelend, maar sommigen zeggen ook: eigenlijk zou ik het ook wel fijn vinden."