Nederlandse pensioenfondsen onder vuur: 'Honderden miljarden aan rendement misgelopen'

Nederlandse pensioenfondsen liggen steeds meer onder vuur vanwege hun beleggingsresultaten. Ondanks de enorme vermogens behoren Nederlandse fondsen volgens recente vergelijkingen tot de slechtst presterende grote pensioeninvesteerders. "Het ziet er niet echt lekker uit", zegt econoom Martin Visser in WNL Op Zondag.

De discussie bereikt inmiddels ook politiek Den Haag. De minister heeft de rendementen van de vijf grootste pensioenfondsen in kaart gebracht en komt volgens Visser dit najaar met een vergelijking met buitenlandse pensioenfondsen. Over een langere periode zouden de vijf grootste Nederlandse fondsen rendementen van ongeveer 3,5 tot 5,5 procent hebben behaald, waarbij de inflatie nog van het rendement af moet.

Luister WNL Op Zondag hier terug:

Het verschil met andere grote investeerders kan volgens Visser enorm oplopen. Het Noorse staatsfonds behaalde over de afgelopen vijftien jaar gemiddeld ongeveer 8 procent rendement, terwijl ABP onder de 4 procent bleef. Als dat verschil over vijftien jaar wordt doorgerekend, zou het volgens de aangehaalde berekening neerkomen op ongeveer 400 miljard euro aan gemist rendement.

Veel geld

Volgens Visser moet daarbij wel worden gekeken naar de verschillen tussen pensioenfondsen en andere beleggers. Pensioenfondsen zijn gebonden aan regels en moeten een deel van het vermogen relatief veilig beleggen. Bovendien beleggen ze voor deelnemers van verschillende leeftijden.

Met het nieuwe pensioenstelsel moet daar verandering in komen. Jongeren kunnen volgens Visser meer risico nemen, terwijl voor oudere deelnemers voorzichtiger wordt belegd. Ook de keuzes die pensioenfondsen maakten in aanloop naar de overgang spelen volgens hem een rol. Veel fondsen dekten bijvoorbeeld op grote schaal renterisico's af uit angst voor een dalende rente. Toen de rente vervolgens steeg, kostte die strategie rendement.

Ook 2025 was volgens Visser een opvallend slecht jaar. Nederlandse pensioenfondsen zouden binnen een vergelijking van industrielanden als enige een negatief rendement hebben behaald.

Politieke keuzes

In politiek Den Haag klinkt ondertussen kritiek op de beleggingskeuzes van pensioenfondsen. Kamerleden wijzen onder meer op investeringen die zijn geschrapt vanwege klimaat- of maatschappelijke overwegingen.

EW-hoofdredacteur Hella Hueck noemt ABP als voorbeeld. Het pensioenfonds trok zich terug uit fossiele bedrijven, terwijl aandelen van onder meer Shell en BP volgens haar juist sterk hebben gepresteerd. "Het is heel moeilijk om te zeggen om hoeveel geld dat gaat. Maar dat gaat zeker om miljarden, want ze hebben echt op tientallen miljarden al afgebouwd."

ABP verkocht daarnaast zijn aandelen in onder meer Tesla, nadat het fonds zich niet langer kon vinden in de grote beloningen voor Elon Musk. Ook bedrijven als Caterpillar, Google, Facebook en Instagram werden uit de portefeuille geweerd.

Visser zet vraagtekens bij de uitleg van pensioenfondsen dat deelnemers zelf om dergelijke keuzes vragen. "Volgens de pensioenfondsen willen de mensen dit. Ik betwijfel dat ten zeerste."

Lastige afweging

Hueck plaatst ook kanttekeningen bij enquêtes onder deelnemers. Volgens haar zijn het juist mensen die duurzaamheid belangrijk vinden die eerder geneigd zijn om dergelijke vragenlijsten in te vullen. Tegelijkertijd erkent ze dat pensioenfondsen voor lastige keuzes staan. "Klimaatverandering is wel degelijk gaande. Dus die oliebedrijven zullen in the end een probleem hebben. Maar op dit moment natuurlijk niet. Er is veel vraag naar olie. Dat rendeert heel erg goed."

Volgens Hueck gaat de discussie daarmee verder dan alleen de vraag of pensioenfondsen goed of slecht beleggen. Ook de vraag welke maatschappelijke doelen ze met hun beleggingen willen dienen, speelt mee. Een investering met een lager financieel rendement kan bijvoorbeeld bewust worden verkozen boven een investering die meer oplevert.