Oud-VVD-campagnestrateeg Bas Erlings: 'Het wordt Jetten onmogelijk gemaakt'

Premier Rob Jetten zit gevangen in zijn eigen coalitie en kan daarom niet kiezen tussen samenwerking over links of over rechts. Dat concludeert oud-VVD-campagnestrateeg Bas Erlings tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. "Als Jetten een duidelijke keuze maakt, heeft hij ruzie in het vak achter zich."

In de zoektocht naar een meerderheid voor de begroting debatteert premier Rob Jetten vandaag met de Tweede Kamer tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Hoewel de coalitie hoopt een breed akkoord te sluiten, dringen Joost Eerdmans (JA21) en Jesse Klaver (Progressief Nederland) er vandaag opnieuw op aan om te kiezen tussen samenwerking over rechts of over links.

Volgens Erlings heeft de oppositie de "framingsoorlog" gewonnen. "Het wordt Jetten onmogelijk gemaakt", begint de oud-campagnestrateeg in gesprek met Sven Kockelmann. "De oppositie heeft op een slimme, maar ook wel kwaadaardige manier het debat gekaapt door er een links-rechts-discussie van te maken. Ze hebben het zelf bedacht en geïntroduceerd als een soort waarheid. Iedereen is dat gaan geloven."

Luister dit gesprek terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

"Als je een minderheidskabinet hebt in een volwassen democratie, zeg je dan als oppositie: als er goede plannen zijn, steunen we ze. En slechte plannen steunen we niet en gaan we over onderhandelen. Maar JA21 en PRO hebben de afgelopen weken het spel veranderd door te dwingen te kiezen over links of over rechts."

Eerdmans en Klaver zelf zeggen dat ze vooruitgang niet tegenwerken, maar nu eenmaal fundamenteel anders naar de samenleving kijken. "Dat is natuurlijk een nepframe, dat is onzin", reageert Erlings. "Politiek is compromissen sluiten: je haalt wat binnen, je verliest wat, en samen hou je het land in beweging. Dat is het allerbelangrijkste. Zij zeggen nu: het land in beweging is niet het belangrijkste. Of over links of over rechts is het belangrijkste."

Zolang de linkse en rechtse oppositie geen ruimte bieden aan het kabinet, staat Jetten voor een schier onmogelijke opgave. "Hij moet misschien maar gewoon zeggen: jongens, ik sta hier ook een beetje met lege handen door de keuze die we moeten maken."

'Coalitie kan geen vuist maken'

Om het voor de premier nog wat ingewikkelder te maken is de oppositie niet zijn enige obstakel, zegt Erlings. "Er is nog een andere factor die het hem zo vreselijk moeilijk maakt: je merkt - je ziet het aan wie met wie staat te praten in de wandelgangen - dat de VVD een duidelijke voorkeur heeft voor over rechts gaan, CDA en D66 hebben meer een voorkeur voor over links gaan, via PRO. Ze kunnen niet één vuist maken."

"Als hij wel een duidelijke keuze maakt, heeft hij ruzie in het vak achter zich", doelt Erlings op Vak K, waar de bewindslieden van het kabinet zitten. "Er zitten dus twee weeffouten in dit proces: twee partijen, de oppositie en de coalitie, die allebei niet bezig zijn met het land in beweging houden, maar onderling ruzie aan het maken zijn", zegt de campagnestrateeg over de Algemene Politieke Beschouwingen.

Volgens hem moet de coalitie het partijbelang loslaten. "Bij de meest succesvolle kabinetten van de afgelopen 15 jaar zag je dat wel gebeuren. Je zag bijvoorbeeld het kabinet van VVD en PvdA, van 2012 tot 2017. Zij hadden altijd het mantra: wij mogen de boel niet laten vallen. Er was altijd iets groters dan zijzelf. Ze waren altijd bereid pijn te pakken en dingen te doen die slecht voor hen waren, omdat het allerbelangrijkste was het land in beweging houden."

Een belangrijk verschil is dat er toen maar twee partijen in het kabinet zaten, terwijl dat er nu drie zijn. "Dat is supermoeilijk", erkent Erlings, "maar als je er met elkaar van overtuigd bent dat je vier jaar blijft zitten, dan kun je heel makkelijk denken: misschien verlies ik deze begrotingsonderhandeling en schuif ik met de ander mee, en dan pak ik het over een paar maanden wel weer terug."

"Maar als je denkt: de peiling van volgende week is het belangrijkste en het kabinet zal wel snel vallen, ga je alles op alles zetten om deze strijd te winnen. Dat is wel een beetje wat je nu ziet gebeuren."

Is er een uitweg?

Gisteren bood JA21-voorman Joost Eerdmans het kabinet plotseling wat ruimte, toen hij zei dat hij bereid was om deelakkoorden te sluiten. Vandaag trok Eerdmans dat voorstel echter weer in en zei Klaver al niet met deelakkoorden te willen werken. Toch denkt Erlings dat er langzaam een uitweg ontstaat voor Jetten.

"Als ze deze enorm hobbelige dag doorkomen en voor het belastingplan ontstaan wat openingen, een aantal partijen gaat steunen, en JA21 besluit om wat dingen binnen te halen die voor hun achterban goed zijn, dan kan Klaver niet achterblijven. Je wil niet de enige zijn die de boel plat houdt terwijl je akkoorden kan sluiten die voor je achterban goed zijn. Dan krijg je de boel langzaam in beweging."