Corona-aanpak kostte 86 miljard euro: 'Nederland is relatief zuinig geweest'
De Nederlandse overheid trok tijdens de coronacrisis tientallen miljarden euro's uit om bedrijven en werknemers overeind te houden. In totaal ging het om 86 miljard euro aan steun. Volgens economen was die aanpak effectief, terwijl ondernemers benadrukken dat zij zelf ook een aanzienlijk deel van de kosten hebben gedragen.
Een van de belangrijkste steunmaatregelen was de Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW), waarmee bedrijven een deel van hun loonkosten konden betalen en werknemers in dienst konden houden. Daarnaast waren er onder meer de Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL), de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) en mogelijkheden om belastingbetalingen uit te stellen. Een op de drie bedrijven in Nederland kreeg tijdens de coronacrisis steun.
Mkb-voorzitter Marijke Vuik vindt het bedrag van 86 miljard euro lastig te interpreteren, zegt zij in radioprogramma Stand van Nederland op NPO Radio 1. "Dit getal horen we heel erg vaak. Wij zijn ook dieper in die cijfers gedoken. In die 86 miljard zitten bijvoorbeeld ook de teststraten. Als je alles bij elkaar erafhaalt en kijkt naar welke compensatie er echt volledig naar bedrijven is gegaan, dan heb je het over ongeveer 20 miljard."
Luister Stand van Nederland hier terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.
Een groot deel daarvan ging volgens Vuik bovendien naar de NOW, waarmee vooral werd geprobeerd werkgelegenheid te behouden. "Ja, het is heel veel geld. Maar eigenlijk in de crisis en als je kijkt naar hoe we daar doorheen gegaan zijn, vind ik het eigenlijk nog meevallen."
Ook hoofdeconoom Bert Colijn van ING plaatst het bedrag in perspectief. "Natuurlijk is dat een groot bedrag. Alles klinkt eigenlijk als een groot bedrag als het gaat om dingen die een land uitgeeft. Tegelijkertijd, als je het internationaal vergelijkt, heeft Nederland relatief zuinig aangedaan. Ten opzichte van andere landen, bijvoorbeeld Duitsland, hebben we als percentage van ons inkomen veel minder uitgegeven."
'Economie in diepvriezer gezet'
Voormalig FD-correspondent Jean Dohmen, die de coronacrisis destijds op de voet volgde, vindt dat de overheid aanvankelijk snel en effectief heeft gereageerd. "In eerste instantie is daar best goed op gereageerd. Er is vrij snel met een vrij volledig pakket door de overheid uitgepakt."
Gaandeweg bleek volgens Dohmen wel dat bepaalde groepen minder goed door de regelingen werden bereikt. Toch pakte de aanpak voor de Nederlandse economie als geheel goed uit. "Als het ware heeft men de economie opgetild en in een diepvriezer gezet voor een deel." Vooral de ontwikkeling van de werkloosheid en het aantal faillissementen laat volgens hem zien dat Nederland relatief goed door de crisis is gekomen.
Colijn wijst erop dat Nederland daarbij een andere keuze maakte dan de Verenigde Staten. Daar kregen consumenten rechtstreeks veel geld uitgekeerd, terwijl de Nederlandse overheid er vooral voor koos bedrijven te ondersteunen om werknemers in dienst te houden. "In de VS kreeg iedereen geld op z'n rekening gezet om het uit te geven, maar daar werd eigenlijk de werkgelegenheid niet gesteund zoals met die NOW-regeling wat wij gedaan hebben. Mensen raakten wel hun baan kwijt, maar kregen ook veel geld op hun rekening."
Volgens Dohmen koos de Nederlandse regering er daarmee bewust voor om bedrijven door de moeilijke periode heen te helpen.
Ondernemers betaalden zelf mee
Vuik wil dat beeld wel nuanceren. Volgens haar is het te makkelijk om te stellen dat de overheid ondernemers volledig door de crisis heeft geholpen. "Ja, we zijn hier relatief gezien als economie goed uitgekomen. Maar om het van macro toch even naar de ondernemer te halen: ondernemers hebben hier heel fors aan bijgedragen."
“Het frame dat de overheid dat volledig gedaan heeft, is niet helemaal terecht.”
Veel ondernemers hielden ondanks gesloten bedrijven hun personeel in dienst. De NOW vergoedde volgens Vuik bovendien niet alle loonkosten. "Die kwam voor veel bedrijven rond de 60, 65 procent uit. Dus ondanks dat je bedrijf gesloten was, dat je geen werk had voor je mensen, heb je ze toch in dienst gehouden en daar heb je voor betaald."
"Het frame dat de overheid dat volledig gedaan heeft, is ook niet helemaal terecht", concludeert Vuik. "Ondernemers hebben hier wel degelijk aan bijbetaald."