Oud-fractievoorzitter Zijlstra (VVD) heeft weinig vertrouwen in kabinet-Jetten: 'Ben blij als we de kerst halen'

Het kabinet-Jetten staat er volgens oud-VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra slecht voor. Hij heeft weinig vertrouwen in de toekomst van de coalitie en vreest dat het kabinet de onderlinge verhoudingen niet op orde krijgt. "Als ik kijk naar deze afgelopen week, dan ben ik blij als we de Kerst halen."

Zijlstra is overigens niet de enige aan tafel bij Café Kockelmann die er zo sceptisch over denkt. Ook oud-PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom ziet het somber in. Volgens hem is het voor de coalitie steeds moeilijker om keuzes te maken. "Dus je moet kiezen, en dat kan dit kabinet niet. En zolang dit kabinet dat niet kan, of deze coalitie, gebeurt er dus niks."

De uitspraken komen op een moment dat het vertrouwen van kiezers in het kabinet naar een nieuw dieptepunt is gezakt. Uit de nieuwe Ipsos I&O-zetelpeiling blijkt dat 70 procent van de kiezers ontevreden is over het kabinet-Jetten. Slechts 18 procent is tevreden. Ook heeft maar 9 procent er vertrouwen in dat het kabinet de grote problemen in het land daadwerkelijk zal oplossen.

'Onderlinge verhoudingen niet op orde'

Volgens Zijlstra ligt een belangrijk probleem bij de onderlinge verhoudingen binnen de coalitie. "Uiteindelijk, voor het bestaan van een kabinet is het allerbelangrijkste: hoe zijn de onderlinge verhoudingen? Ben je in staat als er dingen moeilijk worden, als er lastige issues zijn, om elkaar wat te gunnen? Vertrouw je elkaar? Als je naar dit proces kijkt, dan is dat niet op orde", vervolgt hij. "Als ik kijk naar deze afgelopen week, dan ben ik blij als we de Kerst halen."

Volgens de oud-VVD-fractievoorzitter speelt daarbij ook de erfenis van kabinet-Rutte IV een rol. "Ik heb de indruk dat nog steeds de ellende die ontstaan is in kabinet-Rutte IV, waar ook deze drie partijen in zaten, daar natuurlijk heel veel in de persoonlijke verhoudingen kapot is gegaan. En het lijkt of dat gif nog steeds op dit moment er is."

Zijlstra vindt dat de coalitie daar iets aan moet doen. "Het kabinet zal echt met elkaar in een hok moeten gaan zitten. Ze moeten een keer goed samen dronken worden, om het maar even huiselijk te zeggen. En ze moeten over hun onderlinge frictie heen."

Ook ChristenUnie-partijleider Mirjam Bikker noemt de situatie zorgelijk. "Maar dat is natuurlijk heel erg. Want politiek is niet spelen in de zandbak."

Lek van plannen

Volgens Samsom zit het kabinet bovendien vast doordat de partijen geen duidelijke politieke richting kunnen kiezen. Hij vergelijkt dat met de zoektocht van het kabinet naar steun in de Eerste Kamer tijdens Rutte II. "Wij konden die vinden, PvdA en VVD, min of meer tussen ons in. Dus D66, ChristenUnie, SGP. Dat lukte wel."

Volgens Samsom lukt het de huidige coalitie niet om op dezelfde manier tot een werkbare samenwerking te komen. "En nu zie je een poging, en die mislukt dan ook, om buiten de gangboorden van het zeilbootje iets te gaan vinden. Als je heel erg aan één kant gaat hangen, slaat de boel om aan de andere kant ook."

Ook de politieke verhoudingen rond de formatie maken het volgens Zijlstra ingewikkeld. "In de formatie was al duidelijk: de VVD wil niet met Progressief Nederland. En D66 en CDA willen niet met JA21-SGP. Nou, daar kan je heel lang over hebben. Maar je zal maar een keer moeten. Anders sta je stil. En als je als kabinet niet onderling het erover eens bent, dan blijf je deze strijd voeren", aldus Zijlstra.

De afgelopen week liep de spanning binnen het kabinet verder op tijdens de begrotingsonderhandelingen. D66, CDA en VVD bereikten maandag onderling overeenstemming over de begrotingsplannen, maar dinsdag lekte een deel van die plannen uit. Het is nog altijd onzeker of het kabinet voor Prinsjesdag voldoende steun in de Tweede Kamer weet te vinden.

Zijlstra vindt het veelzeggend dat de spanningen verder gingen dan alleen stevige discussies. "Als het alleen zou knetteren, dan hadden wij deze week niet na binnen een dag een eenzijdig gelekt deel van de begroting gezien. Dus echt in een hok, dronken worden en ophouden met die onzin."