Oud-topambtenaar: geplande miljardenbezuinigingen op rijksdienst onhaalbaar

Voormalig topambtenaar en bestuurskundige Roel Bekker is ervan overtuigd dat de geplande miljardenbezuinigingen op de rijksdienst niet gaan lukken. Het kabinet wil de komende jaren fors besparen op de apparaatskosten van de overheid, onder meer door efficiënter te werken en het aantal ambtenaren terug te brengen. Dat is volgens Bekker onhaalbaar, zegt hij in Sven op 1.

Bekker weet waar hij het over heeft. Zo’n twee decennia geleden was hij zelf verantwoordelijk voor het afslanken van de Rijksoverheid, toen hij werd benoemd tot secretaris-generaal voor het programma Vernieuwing Rijksdienst. Destijds moesten zo’n 15.000 banen worden geschrapt. Dat lukte uiteindelijk niet. Wel kreeg Bekker door die operatie de bijnaam 'de slager van het Binnenhof'.

Luister hier naar deze uitzending van Sven op 1 als podcast:

Momenteel werken er ongeveer 160.000 rijksambtenaren. "Die telling klopt alleen niet helemaal, maar dat is meer een symptoom van slordigheid." Hoeveel eraf kan, hangt af van meerdere factoren, zegt hij. "Elke organisatie kan efficiënter werken, dus het is helemaal niet gek om er soms de kaasschaaf overheen te halen. Alleen moet je daarna pas echt gaan nadenken, want als je kijkt naar de ambtelijke dienst, dan zie je dat die heel merkwaardig in elkaar zit. 40.000 van de 160.000 rijksambtenaren werken bijvoorbeeld bij de Belastingdienst. Er zijn geen plannen om nu drastisch te gaan bezuinigen op de Belastingdienst."

Ook bij Rijkswaterstaat ligt een forse personeelsreductie volgens Bekker niet voor de hand. De Nederlandse infrastructuur moet de komende jaren juist flink worden opgeknapt en er zijn veel werkzaamheden gaande. "Dat gaat ook niet snel gebeuren, net als het gevangeniswezen en justitiële instellingen. Daar zijn tekorten." Bij de politie en Defensie moet bovendien juist worden opgeschaald.

Rekensom

Bekker heeft daarom een rekensom gemaakt. "Waarbij ik de Belastingdienst, Rijkswaterstaat en de dienst gevangeniswezen optel. Dan heb je het al over twee derde van de ambtelijke dienst. Als je daar niet op wil bezuinigen, moet je een hele grote bezuiniging op een derde van de ambtelijke dienst doorvoeren. Dat gaat natuurlijk niet."

De tekst gaat verder onder de X.

Volgens Bekker valt er wel winst te behalen bij de kernministeries, maar is dat ook niet voldoende om te voldoen aan de geplande bezuinigingen. "Uiteindelijk zijn kernministeries erg gegroeid, dus de wetgevingsafdelingen en de beleidsdirecties. Dat is alles wat heel dicht rondom de minister zit en bijdraagt aan wetsontwerpen en beleidsnota's, de directe ondersteunende staf van de minister. Dat is enorm gegroeid. Als je dat weer terugbrengt naar de situatie 2010/2011, dan heb je alsnog maar 9.000 ambtenaren minder. Als je doorrekent, levert dat uiteindelijk natuurlijk geen miljarden op. Daar verkijken mensen zich vaak op."

Daarnaast is het volgens Bekker niet eenvoudig om snel veel ambtenaren te laten vertrekken. "Je kunt daarnaast wel zeggen dat je minder ambtenaren wilt, maar die ambtenaren gaan niet zomaar uit zichzelf weg. Je moet afwachten tot ze opstappen, of je moet ze gedwongen ontslaan. Een hele dure methode. Dat levert op termijn wel geld op, maar in de korte cycli waarmee kabinetten tegenwoordig werken, levert het niks op. Sterker nog, het kost geld."