Afzwaaiend CEO van TenneT- Manon van Beek over vol stroomnet: 'We moeten sneller bouwen'

Het Nederlandse stroomnet zit op steeds meer plekken aan zijn grens. In de regio Utrecht is sinds 1 juli geen ruimte meer voor nieuwe of zwaardere stroomaansluitingen. Afzwaaiend TenneT-topvrouw Manon van Beek waarschuwt in Goedenavond Nederland dat er snel meer moet gebeuren. "De oplossing is dat we sneller bouwen."

Het stroomnet zit vooral tijdens piekmomenten overvol. De aansluitstop in de regio Utrecht raakt een gebied waarin zo'n 800.000 mensen wonen. Nieuwe aansluitingen komen op een wachtlijst terecht. Ook huishoudens die hun bestaande aansluiting willen verzwaren, kunnen daar tegen problemen aanlopen.

Van Beek, die na acht jaar afscheid neemt als CEO van TenneT, ziet de problemen van dichtbij. Toch probeert ze optimistisch te blijven. "Er is niet alleen netcongestie. Er zijn ook hele hoge gasprijzen. Het is duur aan de pomp. En toch ben ik daar ook optimistisch over. Want die problemen laten ook zien wat we moeten doen: we moeten versnellen."

Volgens Van Beek zijn de netbeheerders inmiddels volop bezig met uitbreiding. "TenneT, Alliander, Enexis en Stedin zijn als een gek aan het bouwen. En je ziet ook dat er steeds meer draagvlak en begrip is om inspraakprocedures en vergunningen te versnellen." Toch gaat het volgens haar nog altijd te langzaam. "Een typisch project is nu nog tien jaar praten en twee jaar bouwen. En dat moet anders."

On-Nederlands

Vooral in Utrecht is de situatie nijpend. Door de beperkte capaciteit op het elektriciteitsnet kunnen nieuwe aansluitingen niet allemaal worden gerealiseerd. Ook woningbouw en de verduurzaming van woningen kunnen daardoor worden geraakt. De definitieve oplossing ligt volgens Van Beek in uitbreiding van het netwerk.

"Deze situatie mag je wel on-Nederlands noemen. En dan is de enige echte oplossing in Utrecht, wat natuurlijk een volgebouwde provincie is, dat we moeten bouwen. Dus heel concreet: het station Breukelen moet worden uitgebreid. En in Utrecht-Noord moet een station komen."

Die uitbreidingen kosten tijd. Om de periode tot die tijd te overbruggen, worden volgens Van Beek tijdelijke maatregelen ingezet. "Er worden gasgeneratoren ingezet om ervoor te zorgen dat er voldoende stroom en capaciteit is." Journalist Tom Staal reageert daarop met een korte conclusie: "Alle hens aan dek daar." Van Beek beaamt dat. "Het is serieus. En wat is uiteindelijk de oplossing? De oplossing is dat we sneller bouwen, maar ook dat we in de tussentijd de netten beter benutten."

De situatie in Utrecht is extra lastig omdat er relatief weinig grote bedrijven zijn die hun stroomgebruik kunnen aanpassen en zo pieken kunnen opvangen. Volgens Van Beek maakt dat het moeilijker om de beschikbare capaciteit flexibel te benutten.

Met de kennis van nu

Van Beek stond acht jaar aan het roer van TenneT. De vraag rijst dan ook of de huidige problemen niet eerder hadden moeten worden voorzien. Zelf noemt ze dat geen falen. "Nee. Met de kennis van nu was je eerder begonnen. Dat is makkelijk. Maar dat is voor iedereen makkelijk."

Volgens Van Beek is de vraag naar elektriciteit de afgelopen jaren veel sneller toegenomen. "Wij waren al jaren bezig met elektrificatie. Het hele net in Nederland wordt minimaal verdubbeld qua capaciteit. Dat is niks nieuws. Daar zijn we al jaren mee bezig. Maar wat je ziet, met name door die oorlog en die hoge prijzen, is dat die hele opgave in één keer helemaal naar voren komt. En dat betekent dat wij moeten bouwen."

Tegelijkertijd moet volgens haar slimmer worden omgegaan met de bestaande capaciteit. "TenneT opereert ook in Duitsland. We gaan de komende tien jaar 200 miljard euro investeren. Maar wat we ook moeten doen, en waar burgers en bedrijven bij kunnen helpen, is de netten beter benutten. Het is eigenlijk net als een snelweg. De netten zitten 85 procent van de tijd helemaal niet vol. 15 procent wel."

Daarmee doelt Van Beek op het verschuiven van stroomgebruik buiten de drukste momenten. Ook in eerdere gesprekken waarschuwde ze dat uitbreiding van het net noodzakelijk is, maar dat bestaande capaciteit tegelijkertijd slimmer moet worden gebruikt.

'We moeten sneller innoveren'

Ook minister van OCW Rianne Letschert wijst op het belang van innovatie. Volgens haar moet Nederland niet alleen investeren in uitbreiding van het elektriciteitsnet, maar ook in nieuwe technieken om de energievoorziening efficiënter te maken. "En dat gaan we ook doen. Doordat we extra focus willen leggen op innovatieve energie- en klimaattechnologie. Daar komt de wetenschap weer bij kijken, maar ook de snellere toepassing. We vinden dat zowel de publieke als de private R&D-investeringen, oftewel de onderzoeksinvesteringen, moeten toenemen. Zodat we ook sneller kunnen innoveren."

Voor Van Beek zit er daarmee een duidelijke opdracht voor de toekomst: Nederland moet sneller bouwen én slimmer omgaan met de capaciteit die er al is. "De oplossing is dat we sneller bouwen, maar ook dat we in de tussentijd de netten beter benutten."