Afzwaaiend Shell-directeur: verstandig als de staat licentie van NAM voor Groningenveld overneemt

President-directeur van Shell Frans Everts denkt dat de Nederlandse staat de winningsvergunning voor het Groningenveld moet overnemen van de NAM. Het veld is wettelijk gesloten, maar in geval van nood zou het "verstandig" zijn als de overheid de gaswinning eventueel kan hervatten, zegt Everts in het radioprogramma Sven op 1.

De NAM is op dit moment nog vergunninghouder voor de gaswinning in het Groningenveld, maar het veld is sinds april 2024 wettelijk definitief gesloten. Everts pleit ervoor de rechten in staatshanden te brengen, zodat de overheid in een noodscenario kan bekijken of heropening mogelijk zou moeten zijn.

"De wet is er heel duidelijk over: het veld is dicht. Maar je zou kunnen voorstellen dat de Nederlandse overheid zegt: die licentie die nu van de NAM is, misschien is het verstandig om die over te nemen. Mochten er extreme scenario's zijn, dan kan je kijken of je het dan weer zou willen openen. De NAM zal het in ieder geval niet doen."

Oorlog in Midden-Oosten 'grootste bedreiging' in 37 jaar

Everts vertrekt op korte termijn naar TenneT, de beheerder van het Nederlandse hoogspanningsnet, na een dienstverband van 37 jaar bij Shell. In al die jaren is de huidige oorlog in het Midden-Oosten volgens hem de grootste bedreiging voor de energievoorziening, nog groter dan de Golfoorlog. "Ongetwijfeld is wat er nu aan de hand is de grootste bedreiging in 37 jaar."

Vooral het sluiten van de Straat van Hormuz door Iran heeft verregaande gevolgen. "We proberen ons altijd voor te bereiden op allerlei scenario's. Een van die scenario's was het afsluiten van de Straat van Hormuz. Dat was het scenario waarvan iedereen zei: als dat gebeurt, gaan er echt grote problemen ontstaan. Dat is helaas de werkelijkheid waarin we nu leven."

Een staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran is afgelopen en Iran dreigt met verdere escalatie. De Straat van Hormuz is nog altijd zo goed als dicht. "Het is ongelofelijk complex en elke dag is de situatie weer anders", zegt Everts over de oorlog. "Je ziet dat er een soort schermersituatie is ontstaan. De Straat van Hormuz is niet helemaal open, zeker niet, maar het is ook niet dicht. Druppelsgewijs komt er wat binnen."

De situatie in het Midden-Oosten heeft ook grote gevolgen voor de Nederlandse markt. "Ongeveer 20 procent van de wereld gebruikt LNG, waarvan we in Nederland ook voor een groot deel afhankelijk zijn, is niet meer beschikbaar. Een groot deel van de olie, hoewel er duizenden vrachtwagens door Syrië rijden, is niet beschikbaar. We hebben de afgelopen maanden als wereld ingeteerd op de voorraden die er zijn. Die waren ook voor dit soort situaties, maar beginnen hele lage niveaus te bereiken. Dit houden we niet oneindig vol."

Hoe lang houden welvol?

Hoe lang de wereld het nog volhoudt, verschilt per product en per regio, zegt de Shell-directeur. "Al is het lastig te voorspellen. Ik dacht eerlijk gezegd dat het voor de zomer al echt kritiek zou worden, maar je ziet ook hoe ongelofelijk flexibel het wereldwijde energiesysteem is en hoe prijzen en marktsignalen toch weer oplossingen bedenken. Wij hebben zelf bekendgemaakt dat we op 102 procent van onze raffinagecapaciteit hebben gedraaid. Iedereen draait op volle toeren, we hebben reserves gebruikt. Maar nogmaals, het is niet oneindig."

De kans bestaat dat de bodem van de voorraden wordt bereikt, waarschuwt hij. "Dan zul je zien dat prijzen verder oplopen en er zullen tekorten ontstaan." Grote tekorten zijn volgens hem op korte termijn niet te verwachten. "Tegelijkertijd wil ik hier niet zeggen dat alles goed is. De onberekende productie van olie en van de olieproducenten en van smeermiddelen, helium en kunstmest; er zijn allerlei producten die we nu missen als wereld."

Luister het interview met Everts hier terug. De tekst gaat hieronder verder.

Op de vraag waar we staan als de Straat van Hormuz aan het einde van het jaar nog altijd gesloten is, zegt Everts: "Dan zullen er ongetwijfeld echt grote problemen gaan ontstaan. Het belangrijkste wat dan gebeurt is dat prijzen gaan oplopen en dat zijn de signalen dat iedereen anders gaat handelen. Op verschillende plekken in de wereld zal er een fysiek tekort ontstaan, maar ik denk niet in Nederland. Ik denk dat in Nederland de prijs zodanig zal zijn dat de prijs naar beneden zal gaan."

Een benzinetekort is het minst waarschijnlijk, omdat Europa zelf benzine produceert en zelfs exporteert. "Maar diesel is een groter probleem en kerosine nog meer. Het zou kunnen dat de luchtvaartsector de komende maanden weer naar de situatie moet kijken." De gevolgen gaan we volgens hem "absoluut" stevig merken, al komen we niet zonder brandstoffen te zitten. "Nee, dat denk ik niet, maar het kan wel heel duur worden."

De vertekende Shell-baas waarschuwt dat de gasvoorraden in ieder geval snel gevuld moeten worden. "We waren vroeger een exportland, die tijden zijn voorbij met het Groningenveld dat dicht is. Je ziet hoe we dat systeem bij olie al heel lang hebben na de crisis in de jaren 70. Aan de gaskant hebben we dat nodig gehad, want we hadden Groningen. Nu moet je als land zeker nadenken: hoe hou ik iets van een strategische voorraad vast?"