Steeds vaker funderingsproblemen door droogte, schade loopt al snel in tienduizenden euro's: 'Veel vragen én risico's bij eigenaren'

Woningen in Nederland kampen steeds vaker met funderingsproblemen, voor een groot deel als gevolg van droogte. Daarvoor waarschuwt Dick de Jong, directeur van het Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek (KCAF), in het radioprogramma Stand van Nederland. De afgelopen weken stond de telefoon daar roodgloeiend.

Funderingsschade door droogte, paalrot of een lage grondwaterstand treft steeds meer huiseigenaren. In Nederland hebben zo'n 120.000 mensen een huis met funderingsproblemen die zo ernstig zijn dat een hersteloperatie nodig is. Een doorsnee huiseigenaar in die groep kijkt aan tegen een rekening van zo'n 54.000 euro. De totale kosten van een grootschalige hersteloperatie worden geschat op 11 miljard euro.

Eerder berekenden Deltares en TNO dat in totaal 425.000 gebouwen in Nederland mogelijk te maken krijgen met funderingsproblemen. Vanwege de toenemende funderingsproblematiek riep de overheid in 2012 het KCAF in het leven. Daar kwamen dit jaar twee keer zoveel meldingen over funderingsproblemen binnen als vorig jaar.

'Veel vragen én risico's'

"De problematiek van de droogte zorgt nu voor heel veel vragen én risico's bij eigenaren", zegt De Jong. De funderingsproblemen doen zich niet alleen voor bij woningen die op houten palen zijn gebouwd, maar ook bij huizen met een fundering op staal, veruit de meeste. "Dat zijn er zo'n 3,8 miljoen."

Daarbij rust de fundering direct op de ondergrond. Door droogte en lage grondwaterstanden kan de bodem krimpen en ongelijkmatig zakken, waardoor ook deze woningen schade kunnen oplopen. KCAF ziet de afgelopen jaren steeds meer meldingen van dergelijke problemen, ook buiten de traditionele risicogebieden.

Wat zijn de gevolgen van droogte? Luister deze uitzending van Stand van Nederland nu terug als podcast.

"Het is heel veel jaren goedgedaan, maar je ziet door de droogte, afgewisseld met hele heftige regenbuien, dat de bodem gaat bewegen. Dat krimp- en zwel-gedrag kennen we eigenlijk pas sinds 8 tot 10 jaar, het is heel nieuw. Ook in woningen die gebouwd zijn op staal wordt het een groot probleem."

De problemen doen zich met name voor in landelijk gebied, zegt De Jong. "Maar ook bij wijken in Amsterdam en in bijvoorbeeld de Bloemhof in Rotterdam."

Wie betaalt?

Als je huis met funderingsproblemen kampt, rijst al snel de vraag wie de rekening betaalt. De Jong waarschuwt dat het goed mogelijk is dat de eigenaar zelf voor de kosten opdraait. Hij noemt een bekend voorbeeld uit Dordrecht, waar funderingsproblematiek rond houten palen leidde tot een jarenlange juridische strijd tussen huiseigenaren en de gemeente.

Lekkende rioleringen hadden volgens onderzoek een drainerende werking, waardoor de grondwaterstand daalde en houten funderingspalen droog kwamen te staan en konden gaan rotten. De zaak kwam uiteindelijk tot aan de Hoge Raad, die in 2012 uitspraak deed over de aansprakelijkheid van de gemeente.

"Uiteindelijk oordeelde de Hoge Raad dat de eigenaar zelf verantwoordelijk is. Je kunt namelijk ook een bacterie in je paal hebben, waardoor die gaat rotten. Hoe bewijs je dan dat het probleem door toedoen van de gemeente komt?", vertelt De Jong.

In soortgelijke situaties wijst de overheid nu graag naar de uitspraak van de Hoge Raad uit 2012. "De Rijksoverheid kijkt naar de Hoge Raad en zegt: het is altijd de verantwoordelijkheid van de eigenaar om zijn eigen fundering te onderhouden."

Of die houding houdbaar blijft, vraagt de KCAF-voorzitter zich af. "Op het moment dat de overheid bepaalde maatregelen neemt die gevolgen kunnen hebben voor je funderingssituatie, en je weet dat van tevoren... Juristen twijfelen erover of de huiseigenaar dan aansprakelijk is."

Klimaatverandering zorgt voor meer problemen

Martin Visser, economisch commentator bij De Telegraaf, ziet dat steeds vaker de vraag opdoemt wie opdraait voor schade als gevolg van klimaatverandering. Toen kaseigenaren in het Westland vorig jaar bij hun verzekeraar aanklopten nadat grote hagelstenen voor veel schade hadden gezorgd, kregen zij volgens Visser te horen dat sprake was van ondernemersrisico.

Hij begrijpt dat ondernemers ook naar de overheid kijken. Eerder deze maand mochten boeren in sommige delen van Nederland hun gewassen niet meer beregenen vanwege de aanhoudende droogte. "Maar ik mag wel mijn auto wassen op straat. Als tuinder zou je kunnen zeggen: ik heb schade en wat is een bewuste overheidskeuze geweest."

"Het is een relevante, maatschappelijke discussie: waar houdt het risico op en mag je naar de overheid kijken?", vraagt hij zich af. "We zien droogte ook weer anders dan plotselinge overstromingen, zoals in Valkenburg. En toen was de overheid er niet klaar voor, nu zitten we als het goed is in een situatie dat de overheid met alle betrokken partners bezig is om ons voor te bereiden. Dan komt het moment dat iedereen zijn eigen deel moet leveren."

ABN AMRO waarschuwde ondernemers eerder al dat je niet zomaar naar de overheid of verzekeraar kunt kijken bij schade als gevolg van klimaatverandering. "Heel veel ondernemers realiseren zich dat, maar waar de grens wordt getrokken? Dat gaat heel spannend en interessant worden per sector. Maar waar het gaat over de droogte: ondernemers zijn onvoldoende voorbereid en dit gaat niet de laatste zomer zijn dat we dit meemaken."