Koopkracht daalt voor het eerst in jaren, lastige boodschap voor kabinet: 'Vooral middeninkomens leveren in'

Er zal binnen het kabinet "een robbertje gevochten worden" over mogelijke compensatiemaatregelen voor de dalende koopkracht van middeninkomens, denkt economisch commentator van De Telegraaf Martin Visser. Vorige week bleek dat het Centraal Planbureau (CPB) voor het eerst in jaren verwacht dat mensen volgend jaar iets minder te besteden krijgen.

Voor alle huishoudens komt het in 2027 neer op een koopkrachtdaling van 0,3 procent, verwacht het CPB. Nagenoeg iedereen gaat er volgend jaar iets op achteruit. Alleen gepensioneerden kunnen rekenen op een kleine koopkrachtstijging. Gezinnen zonder kinderen gaan er dat jaar het meest op achteruit.

De daling van de koopkracht volgend jaar komt onder andere door een verhoging van de inkomstenbelasting, aldus het CPB. In 2026 stijgt de koopkracht van huishoudens wel licht, met zo'n 0,6 procent. De lonen stijgen namelijk harder dan de prijzen aan de pomp en in de supermarkt.

Het kabinet is niet blij met de cijfers, denkt Martin Visser. "Het is procentueel weliswaar heel beperkt, maar voor de politiek vermoedelijk voldoende reden om hier toch wel naar te kijken. Politiek is dit een vervelende boodschap", zegt hij in Stand van Nederland op NPO Radio 1. "Het strookt wel met het beeld van de afgelopen maanden: ondanks de oorlog in het Midden-Oosten, blijft de economie redelijk draaien, maar de consument betaalt de prijs."

Als het kabinet ingrijpt, rijst wel de vraag of het daarmee niet vooral pleisters blijft plakken. "Dat is waar, tegelijkertijd is het kabinet komend jaar van plan om ons allemaal extra belasting te laten betalen", zegt Visser. "Namelijk de vrijheidsbijdrage, een soort NAVO-tax, een ideetje van CDA-leider Henri Bontenbal. Als er tegelijkertijd een nieuwe inflatiegolf aankomt, kan ik mij heel goed voorstellen dat de politiek denkt: is dit een boodschap die wij goed kunnen brengen?"

'Vooral middeninkomens leveren koopkracht in'

Ook dit jaar zijn gepensioneerden de uitschieters in de koopkrachtplaatjes. Dat komt vooral door het nieuwe pensioenstelsel. De afgelopen jaren zijn pensioenuitkeringen niet gecorrigeerd voor inflatie, maar dat gebeurt nu wel. Werkenden en mensen met een uitkering zien dit jaar hun koopkracht toenemen met respectievelijk 0,4 en 0,6 procent. Volgend jaar wordt dat voor beide groepen een daling van 0,4 procent, verwacht het CPB.

De lagere inkomens staan er in beide jaren relatief het beste voor. Dit jaar kunnen mensen die het minimumloon of iets meer verdienen rekenen op een koopkrachtstijging van 0,8 procent. Volgend jaar blijft de koopkracht voor die groep gelijk.

Dat laatste is het meest opvallend in de CPB-cijfers, zegt Visser. "Het zijn vooral de middeninkomens die koopkracht inleveren. Dat is electoraal gezien een moeilijke groep. Hoewel het percentage klein is, denk ik dat er op z'n minst een robbertje gevochten zal worden; moeten we compenseren en zo ja, hoe dan? Het zou mij niks verbazen als de discussie op de accijns op benzine weer van vooraf aan gaat beginnen."

Luister de laatste aflevering van Stand van Nederland over de gevolgen van de extreme droogte nu terug. De tekst gaat hieronder verder.

CPB-directeur Pieter Hasekamp waarschuwde overigens dat het "niet het verstandigste beleid" zou zijn om overheidssteun uit te delen, zei hij bij het presenteren van de cijfers. De directeur was te spreken over het beleid dat het kabinet dit voorjaar presenteerde om de hoge energieprijzen te compenseren. Dat behelsde onder meer een fonds voor mensen met een hoge energierekening en meer subsidies voor verduurzaming van huizen en bedrijven.

Armoede daalt

En er is ook goed nieuws. De armoede daalt licht in 2026 en blijft min of meer gelijk in 2027. De situatie voor mensen met een inkomen onder de armoedegrens verbetert dit jaar iets doordat meer mensen recht hebben op huurtoeslag. Dat extra bedrag per maand kan mensen die tegen de armoedegrens aan zitten dus uit de armoede tillen, verwacht het CPB. In 2026 leven zo'n 460.000 mensen in armoede.

In 2027 heffen de geplande belastingverschuivingen op inkomen elkaar min of meer op voor de groep met de laagste inkomens. Daardoor blijft hun financiële situatie ongeveer hetzelfde. Ongeveer 470.000 mensen zullen volgend jaar in armoede leven, stelt het CPB.