De wereldorde kantelt: 'Europa moet toewerken naar een nieuw samenwerkingsmodel'

Volgens geopolitiek analist Alex Krijger moet de Europese Unie toewerken naar een nieuw samenwerkingsmodel. In de huidige vorm werkt het volgens hem niet meer. "De Europese Unie is geen doel op zich. Het gaat om Europese samenwerking. Ik denk dat je naar iets nieuws toe moet, anders schiet het niet op. Onze economie groeit voor geen meter", stelt hij in Sven op 1 - Zomereditie.

De discussie over de toekomst van de Europese samenwerking wordt volgens Krijger vooral gevoed door matige economische groei. Volgens de Europese Commissie groeit het bruto binnenlands product van de EU in 2026 naar verwachting met 1,1 procent en in 2027 met mogelijk 1,4 procent. Geopolitieke onzekerheid, hoge energieprijzen en de druk op de internationale handel zorgen voor benauwdheid wat betreft de Europese economie.

Voor een nieuw model zijn aankomende verkiezingen in Europa volgens Krijger erg belangrijk, met name in Duitsland en Frankrijk, twee van de belangrijkste economische en politieke krachten binnen de EU. In Duitsland zijn in september 2026 belangrijke deelstaatverkiezingen. Vooral in het oosten van Duitsland is de radicaal-rechtse AfD sterk. In Saksen-Anhalt staat de partij in recente peilingen boven de 40 procent en ook in Mecklenburg-Voorpommeren is de AfD momenteel de grootste partij in sommige peilingen.

De Franse presidentsverkiezingen vinden plaats in het voorjaar van 2027. De eerste ronde staat gepland voor 18 april, de tweede ronde voor 2 mei. President Emmanuel Macron kan zich niet opnieuw kandidaat stellen, waardoor Frankrijk voor een grote politieke machtswisseling staat.

"De Franse verkiezingen gaan bepalen welke kant we in Europa opgaan", aldus Krijger. "Het kan weleens een Europa worden waarin de regio en de natiestaat weer belangrijker gaat worden. Is dat het einde van de EU? Nee, absoluut niet. Al denk ik wel dat er een hervorming moet plaatsvinden, want dit schiet niet op."

De wereldorde verandert

Niet alleen in Europa kunnen verkiezingen het geopolitieke speelveld de komende tijd veranderen. Ook in het Midden-Oosten staat mogelijk een belangrijke politieke verschuiving op de planning. Israël gaat in oktober naar de stembus voor parlementsverkiezingen. De uitslag kan niet alleen bepalend zijn voor de binnenlandse positie van premier Benjamin Netanyahu, maar ook voor de verdere koers van Israël in de oorlog in Gaza en de verhoudingen met de Arabische wereld.

"Benjamin Netanyahu voelt de hete adem van nieuwe partijen in zijn nek. Eén partij wordt geleid door Gadi Eizenkot, de voormalige stafchef van het Israëlische leger, die zijn zoon heeft verloren in de Gaza-oorlog, evenals twee neven", weet Krijger.

"Netanyahu moet iets doen en speelt nu opnieuw mister security." Hij pleit voor totale ontwapening van Hamas. "Al vertrouwen de Israëliërs dat allemaal niet, omdat ze ontzettend bang zijn geworden door het pact dat gesloten is tussen Turkije, Saudi-Arabië en Pakistan. Ze zijn zich kapot geschrokken, omdat ze dachten dat ze vrienden konden worden met Saudi-Arabië, wat een uitbreiding van de Abraham-akkoorden zou betekenen. Ik denk dat dit plan voorlopig van tafel is."

De Abraham-akkoorden zijn een reeks diplomatieke overeenkomsten waarmee Israël vanaf 2020 de betrekkingen met verschillende Arabische landen normaliseerde. Vooral een mogelijke normalisering tussen Israël en Saudi-Arabië gold als een belangrijke volgende stap.

Dat dit pact er is gekomen, heeft op zijn beurt weer alles te maken met de Iran-oorlog. "Op termijn zou het mij niet verbazen dat historici gaan zoeken naar hét moment in de geschiedenis dat de wereldorde is gekanteld. Van de door Amerika geleide wereldorde naar iets nieuws. Dan is het denk ik de Iran-oorlog. Het is ongekend wat daar nu gebeurt. In het Midden-Oosten vertrouwt men namelijk de Amerikanen niet meer. De Amerikaanse afschrikking werkt niet meer. Daarom hebben de Saudi's gewoon een deal gesloten met Pakistan. Dat is nucleaire power. Het is een vlucht naar voren."

Het gevolg is dat de NAVO mogelijk betrokken raakt in het conflict in het Midden-Oosten, stelt Krijger. "We moeten nog zien hoe het zich allemaal uitwerkt. Dit pact dat gesloten is, is geen NAVO, maar er zit wel een artikel-5 in. Het verhaal is dat als Iran een aanval zou uitvoeren op Saudi-Arabië, Turkije en Pakistan moeten helpen. Maar Turkije is gewoon een heel groot NAVO-land! Dus wij worden voordat we het weten er ook bij betrokken."

'Trump gaat iets met Cuba doen'

Dan is ook nog de machtstoekomst van Donald Trump een belangrijke speler in het geopolitieke speelveld. De toekomst van een Amerikaanse president wordt namelijk vaak bepaald door Iran, zegt de analist. "Trump is de zoveelste president in vijftig jaar die weer volledig afhankelijk is van de ontwikkelingen in Iran. Het succes van iedere Amerikaanse president wordt in de laatste vijf decennia totaal beïnvloed door wat er in Iran gebeurt. Het kostte Jimmy Carter bijvoorbeeld zijn herverkiezing. Elke keer was er wel wat."

Luister hier de hele aflevering terug als podcast:

Iran is volgens hem een groot en machtig land dat een moeras is voor de Verenigde Staten. "In Europa is er een soort leedvermaak dat de Amerikanen zich door Israël in deze oorlog hebben laten trekken. Dat is in ieder geval het narratief. Trump probeert er nog goed uit te komen voor de midterms, anders wordt hij een 'lame duck', iemand die minder macht heeft."

Wat Trump gaat doen, is volgens Krijger "iets met Cuba, omdat hij tot alles in staat is om straks die midterms in november te winnen". Dat betekent ook een "heel lelijke deal" met Iran. "Dan is hij er vanaf en gaan de prijzen naar beneden. Dat is belangrijk, anders gaan de Republikeinen niet weer op de Republikeinen stemmen. Dan kan hij daarna iets doen wat op een Venezuela-achtige actie lijkt in Havana. Dit is voor hem heel belangrijk, net als Groenland. Het is allemaal nog niet voorbij."