Bijna 90 procent van de zon verdwijnt vanavond: 'Je kunt blind worden als je kijkt'

De duisternis valt vroeg vanavond, maar dat komt niet omdat de zon eerder ondergaat. Voor het eerst sinds 27 jaar schuift de maan voor de zon, die de gloeiend hete ster tot 90 procent bedekt. Wetenschapsjournalist Diederik Jekel noemt het een bijzondere aangelegenheid, al waarschuwt hij ook voor de gevolgen als je onbeschermd in de zon kijkt. "Als je niet indirect kijkt of besluit om niet een eclipsbril te gebruiken, dan kan je blind worden", zegt hij in Goedenavond Nederland.

De laatste keer dat in Nederland een bijna totale verduistering plaatsvond, was rond het middaguur op 11 augustus 1999, toen de zon voor zo'n 95 procent werd bedekt. Helaas was het toen in grote delen van het land zwaarbewolkt. Nederlanders trokken bijvoorbeeld naar een camping in Zuid-Duitsland, omdat hen werd verteld dat je daar het beste zicht had op de verduistering.

Ton Spaninks van sterrenwacht de Tiendesprong is 27 jaar later jaar naar Spanje afgereisd in plaats van Zuid-Duitsland. Daar wordt de zon in zijn volledigheid door de maan bedekt. Hij is gisteren al aangekomen op de plek waar hij de verduistering gaat kijken, omdat hij er zeker van wil zijn dat het zicht optimaal is. De weersvoorspelling is gematigd positief. "Ik heb contact gehad met een paar mensen die hier in de buurt wonen. Op de plek waar ik zit is vanavond mogelijk wat lichte bewolking, maar wel relatief helder weer."

Spaninks heeft inmiddels een paar totale zonsverduisteringen gezien. "Dit is de enige waar je met eigen vervoer naartoe kunt en die je op je dooie gemak kunt waarnemen, zonder dat je allerlei exotische reizen moet maken."

'Het is heel bijzonder'

Wetenschapsjournalist Jekel legt uit hoe dit fenomeen tot stand komt. "De aarde draait om de zon en de maan draait om de aarde. Dan komt het soms voor dat we precies op één lijn komen te staan, dat de maan tussen de zon en de aarde komt en de zon precies afdekt."

De zon is alleen veel groter dan de maan, 400 keer om precies te zijn. "Door een kosmisch toeval is de maan ook 400 keer dichterbij. Dat dekt dus precies de zon af. In een rechte lijn, wat in Spanje het geval is (en het westen van IJsland en een stukje noord-Portugal, red.), heb je een hele verduistering. Vlak daarbuiten zie je toch nog een stukje van de zon, dat is bij ons zo'n tien procent."

Jekel heeft enorm naar dit moment uitgekeken. "Het is heel bijzonder, zeker als je een volledige meemaakt. Het is niet voor niets dat door de eeuwen heen alle volkeren er onheil aan koppelden. Mensen zijn in paniek geraakt omdat het licht wegviel. Toen wetenschappers tweeduizend jaar geleden meer in staat waren om ze te voorspellen, omdat ze destijds begrepen dat het allemaal bollen zijn die om elkaar heen draaien, was er ineens een soort magische kracht dat je wist dat het ging gebeuren."

Hij kijkt enorm uit naar het fenomeen. "De dieren gaan op stok, de vogels stoppen met fluiten. Heel de natuur denkt: we gaan nu slapen, want het begint nacht te worden. Het is echt een bijzonder moment."

De volgende keer dat in Nederland zo'n zonsverduistering plaatsvindt, is pas in 2081. "Dat is een nog heftigere, met nog meer bedekking." Uniek is zo'n verduistering niet. "Het komt namelijk elke anderhalf jaar ergens op aarde voor, het is niet zo zeldzaam. Spanje gaat iets heel bijzonders meemaken, omdat er dit jaar eentje is, over iets meer dan een jaar nog één en over anderhalf jaar nog een derde ringvormige."

Weersvoorspelling

Het weer in Nederland is vanavond vrijwel optimaal. Overdag is er nog sluierbewolking, maar aan het einde van de middag trekt deze weg en rond het hoogtepunt van de eclips kan de meeste bewolking al verdwenen zijn.

Artsen waarschuwen wel dat mensen goed moeten oppassen met het waarnemen van het fenomeen. "Inmiddels moet het wel duidelijk zijn: kijk er niet naar met je blote oog. Je moet het ook niet met één zonnebril doen en ook niet met twee. Ook niet met een oude cd of een glas bruinbier", aldus Jekel.

"Wat je wel kan doen, is een klein gaatje met een pen in een papiertje maken. Op het moment dat de zon daardoorheen schijnt, zie je daarachter een schijfje als je er nog een papiertje achterhoudt. Dat is de vorm van de zon die je ziet. Het mooie is dat je gedurende die eclips dus prachtig de maan ervoor ziet gaan."

De verduistering begint rond 19.00 uur, zegt Jekel. "Dan gaat de maan langzaam voorbij. Rond 20.10 uur, het hangt er een beetje vanaf waar je bent, is het hoogtepunt. Rond 21.00 uur is het klaar."

Volgens hem is het belangrijk om een goede plek te kiezen waar je de zon onder ziet gaan. "Dit is een zonsverduistering die vrij laat gebeurt. De zon is bezig om onder te gaan, in het westen. Het beste wat je kan doen, is naar het strand gaan. Daar heb je de eindeloze zee en kan je hem prachtig onder zien gaan. Tegelijkertijd kan je op een strandtentje nog wat drinken, supergezellig."