Artsen willen verbod op total bodyscans: 'Baat het niet, dan schaadt het niet gaat hier niet op'

De populariteit van longevity, waarbij mensen proberen zo lang en gezond mogelijk te leven, groeit snel. Maar artsen waarschuwen voor de risico's van dure preventieve onderzoeken en behandelingen, zoals total body scans. Volgens wetenschappers kunnen dergelijke scans juist leiden tot onnodige stress en medische ingrepen.

De Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie (NVKG) waarschuwt voor de groeiende longevity-hype. De sector is inmiddels uitgegroeid tot een miljardenindustrie, met klinieken die preventieve scans, genetische analyses, bloedtesten en vitamine-infusen aanbieden. Volgens de vereniging is lang niet bewezen dat dergelijke behandelingen bijdragen aan een langer of gezonder leven.

Ook wetenschapsjournalist Diederik Jekel is kritisch op de zogenoemde pre-scans. In Goedenavond Nederland vertelt hij dat de wens om het eigen lichaam zoveel mogelijk te controleren een belangrijke rol speelt. "Die maakbaarheid is zeker een ding hierbij. Het is enorm opkomend. Ook in de wetenschap zijn ze aan het kijken of ouderdom misschien een oorzaak is van een heleboel ouderdomsziekten. En als je die processen van het ouder worden in je lichaam kunt aanpakken, dan zou dat misschien wel helpen."

Tegelijkertijd ziet Jekel grote risico's in het preventief laten onderzoeken van het hele lichaam. "Eigenlijk is het risico van die pre-scan-dingen dat je iets ziet waar je niks aan kunt doen. Je ziet een vergroeiing en dat is heel dramatisch. Of het is iets wat helemaal niets is. Je ziet een vlekje ergens wat helemaal niet iets ernstigers is." Daarmee gaat volgens Jekel het idee 'baat het niet, dan schaadt het niet' bij dit soort onderzoeken niet op.

Geruststelling of extra zorgen?

Dat risico wordt ook benadrukt door hoogleraar klinische geriatrie Marcel Olde Rikkert. Hij pleitte bij de NOS zelfs voor wetgeving om bepaalde behandelingen en onderzoeken, waaronder total bodyscans, te verbieden. Volgens hem kunnen toevallige bevindingen leiden tot vervolgonderzoeken en ingrepen die zelf risico's met zich meebrengen.

Journalist Elif Isitman ziet daarnaast een andere reden waarom de longevity-trend aantrekkelijk is. Volgens haar sluit de ontwikkeling aan bij het idee dat mensen steeds meer grip willen krijgen op hun eigen gezondheid. "Het spreekt wel heel veel mensen aan, omdat het een soort maakbaarheidsdenken stimuleert, wat toch wel heel erg in de maatschappij zit. En ik denk dat heel veel mensen zoeken naar een soort geruststelling die je misschien denkt te krijgen hiermee, maar die niet feitelijk is."

Die vermeende geruststelling kan volgens haar juist omslaan in zorgen. "Of je ziet iets en je weet niet wat het is en het kan niet behandeld worden. En dat lijkt me ook niet bevorderlijk voor je gezondheid."

Volgens Jekel hoeven mensen niet naar dure longevity-klinieken om gezonder oud te worden. Uit onderzoek naar gezond ouder worden komt volgens hem vooral naar voren dat bekende leefstijlkeuzes het meeste verschil maken. "Wij zijn het meeste gebaat bij de dingen die we eigenlijk al gewoon weten."

Daarbij noemt hij onder meer voldoende slaap, gezond eten, niet roken, weinig alcohol en sociale contacten. "En gewoon goede sociale contacten hebben. Eenzaamheid is echt heel ongezond. Al dat soort dingen werken veel beter dan al die collageen-meuk."

Celveroudering

De wetenschappelijke zoektocht naar manieren om veroudering af te remmen gaat ondertussen wel door. Filosoof Jelle van Baardewijk wijst erop dat onderzoekers steeds meer proberen te begrijpen hoe celveroudering werkt en of het mogelijk is die processen te beïnvloeden.

"Nu iedereen er wat somber over is, is het maakbaarheidsdenken er ook. De wetenschappelijke premie in de fundamentele wetenschappen, dus nadenken over celbiologie, ligt wel degelijk op het verminderen van celveroudering. En daarmee ook op het tegengaan van ouder worden."

Volgens Van Baardewijk zorgt dat ervoor dat de gedachte dat mensen 100 of zelfs 120 jaar oud kunnen worden steeds meer aandacht krijgt. "En daar wordt wel flink voor betaald in de Amerikaanse wetenschap. Je ziet daar ook meer over gepubliceerd worden. Dus het is wel een ding in de wetenschap zelf."

Van Baardewijk benadrukt wel dat de wetenschappelijke zoektocht naar celverjonging iets anders is dan de commerciële markt voor preventieve scans en behandelingen. Tegelijkertijd ziet hij dat recente ontwikkelingen de hoop op een langer leven opnieuw hebben aangewakkerd. "Maar nu, met die ontwikkelingen van artificiële intelligentie, komt het wel steeds meer aan de horizon dat we die celstructuur kunnen gaan doorzien. En die hoop op het ontdekken hoe celverjonging kan worden voortgezet, ook als je al 70 plus bent, die hoop is wel opnieuw aangewakkerd met recente ontdekkingen."

Voor Jekel blijft ondertussen vooral het advies gelden om niet voorbij te gaan aan wat al bewezen effectief is. "Misschien is mijn punt meer dat het laaghangende fruit voor iedereen inderdaad de dingen zijn die ik noemde. En natuurlijk kun je nog een klein stukje extra gaan doen met heel veel van dit soort dingen. Maar wij zijn het meeste gebaat bij de dingen die we eigenlijk al gewoon weten."