Henkjan Smits looft overleden Jerney Kaagman: 'Door haar kunnen muzikanten van hun muziek leven'

Jerney Kaagman is op 79-jarige leeftijd overleden. De zangeres van Earth & Fire, oud-jurylid van Idols en voorvechter van Nederlandse muzikanten laat een grote erfenis achter. Volgens Henkjan Smits ligt haar grootste betekenis niet alleen in haar hits, maar ook in haar werk achter de schermen. "Dankzij Bert Ruiter en Jerney Kaagman kunnen muzikanten tegenwoordig gewoon leven van hun muziek."

Voor veel Nederlanders is Jerney Kaagman vooral bekend als het strenge jurylid van Idols. Maar haar carrière omvat veel meer dan televisie alleen. Als zangeres van Earth & Fire scoorde ze grote hits als Memories en Weekend, waarna ze zich jarenlang inzette voor de belangen van artiesten. Zo was ze onder meer voorzitter van BV Pop en directeur van Conamus, de organisatie die Nederlandse muziek ondersteunt en promoot.

Volgens Henkjan Smits verdient juist dat deel van haar carrière veel meer aandacht. "Ze was oprichter van BV Pop, waardoor muzikanten tegenwoordig gewoon van hun muziek kunnen leven. Dankzij Bert Ruiter en Jerney Kaagman. Dat kunnen we niet vaak genoeg zeggen."

Ook Angela Groothuizen benadrukt de enorme invloed die Kaagman had op de Nederlandse muziekindustrie. "Ik heb in het verleden met haar gewerkt en ik ben zo dol op die vrouw. Ze was zó bijzonder. Alle Nederlandse popmuzikanten staan op haar schouders. Zij heeft de boel voor iedereen rechtgetrokken, niet voor zichzelf. Ze had eigenlijk minister van Cultuur moeten worden. Dat heb ik altijd gevonden. Ze was geestig en ook nog eens een prachtige vrouw."

Volgens Groothuizen onderscheidde Kaagman zich vooral door haar zakelijke inzicht. "Wij waren allemaal muzikanten: creatief en vol ideeën. Maar zij pakte alles heel gestructureerd aan en ging met iedereen in gesprek. Ze was een echt powerhouse. Zij heeft die kar jarenlang getrokken. Elke keer als ik mijn Sena-uitkering binnenkrijg, denk ik: goed gedaan, meid."

Tot het einde thuis gewoond

Kaagman overleed eind juli op 79-jarige leeftijd in haar woonplaats Blaricum. Haar familie maakte haar overlijden pas na de besloten uitvaart bekend. De laatste jaren leefde ze teruggetrokken vanwege de ziekte van Parkinson.

Smits bleef haar ook in die periode bezoeken. Samen met zijn vrouw Petra ging hij regelmatig bij haar langs. "Een paar weken voor haar verjaardag ben ik nog bij haar geweest. Ze was op 9 juli jarig en is 79 jaar geworden. Eens in de zes, zeven of acht weken gingen mijn vrouw Petra en ik naar haar toe. Dat deden we al jaren."

Volgens Smits werd de invloed van Parkinson steeds zichtbaarder. "Het is een progressieve ziekte en dat merkte je heel duidelijk bij Jerney. Sommige mensen met Parkinson gaan heel erg trillen, maar bij haar ontstond tijdens Idols al een soort stijfheid. Dat werd steeds erger. Het werd steeds moeilijker om met haar te communiceren. Ze kon zelf steeds minder goed uit haar woorden komen."

Toch waren er momenten waarop de oude Jerney nog zichtbaar was. "Af en toe kwam er ineens een heel heldere zin uit. Dan merkte je: oké, het heeft wel zin dat we hier zijn, want ze communiceert toch." Daarom bleven Smits en zijn vrouw langskomen. "We gingen zo vaak mogelijk naar haar toe. Om Jerney een warm hart toe te dragen. Om haar te laten merken dat we aan haar dachten en met haar meeleefden."

Dat Kaagman ondanks haar ziekte thuis kon blijven wonen, maakte indruk op Smits. "Ze heeft tot het bittere eind thuis gewoond. Dat vind ik echt fantastisch. Veel mensen denken dat ze in een verzorgingstehuis heeft gezeten, maar ze heeft al die tijd in haar villa in Blaricum gewoond. Daar woonde ze ook samen met haar levenspartner Bert Ruiter, die vier jaar geleden is overleden."

Zwaar afscheid

Smits was aanwezig bij de besloten uitvaart van Kaagman. Dat afscheid viel hem zwaar. "Ik ben ontzettend blij - hoe raar dat misschien ook klinkt - dat ze eindelijk de rust heeft gevonden en haar laatste adem heeft uitgeblazen."

Toch vond hij het moeilijk dat slechts een kleine groep mensen afscheid kon nemen. "Ik ken Jerney als iemand die heel erg op haar privacy was gesteld, maar ook leefde voor het applaus, voor het publiek en voor haar vrienden." Het afscheid vond plaats in haar eigen tuin, iets wat Smits mooi vond. Toch miste hij veel bekende gezichten. "Ik dacht ook: er zijn zoveel mensen die jarenlang bevriend met haar zijn geweest. Jan Akkerman, Henk Westbroek, zo kan ik nog wel even doorgaan. Die waren er allemaal niet. Ook de verzorging was er niet. Dat vond ik eigenlijk heel moeilijk."

Dat het overlijden enkele dagen stil werd gehouden, gebeurde bewust. "Ze is op vrijdag 31 juli overleden. Wij zouden dat weekend nog langskomen, maar toen werden we gebeld met de mededeling dat ze was overleden. Daarbij werd ook gevraagd om het nog even stil te houden." Smits dacht dat het nieuws snel bekend zou worden. "Ik verving die dag Felix Meurders op Radio 5 en had al een mooi pleidooi voor Jerney voorbereid. Maar toen ik wakker werd, stond het nergens. Het is ongelooflijk hoeveel mensen het al wisten. Ik vind het mooi dat er uiteindelijk is geluisterd naar de wens van de familie."

Geen ijskonijn

Een nieuwe generatie leerde Kaagman kennen als jurylid van Idols. Met haar strenge blik en directe kritiek kreeg ze soms het imago van een kil jurylid. Smits vindt dat beeld onterecht. "Het probleem was dat mensen haar het 'botox-volgespoten ijskonijn' noemden. Met de kennis van nu weten we dat ze toen al Parkinson had. Sommige mensen worden stijf, anderen gaan trillen. Bij Jerney was die stijfheid toen al zichtbaar."

Hij herinnert zich vooral haar humor. "Wat mensen vaak vergeten, is dat er ook beelden zijn waarop de tranen over haar wangen lopen en ze tissues pakt. Ze had een ontzettend droge en scherpe humor. Ze was ad rem, razendsnel en kon opmerkingen maken waardoor Erik en ik niet meer bijkwamen van het lachen."

Ook oud-Idols-finalist Jim Bakkum reageerde op haar overlijden. "Jerney was een geweldig uniek mens. Tijdens Idols werd ze bekend als het koude jurylid, maar ze was zo ontzettend lief en warm. En bovenal ontzettend grappig. Er kon niemand zulke goede boeren laten als Jerney. Ze gaf me in 2021 nog een speeltje mee voor mijn dochter. Dat zal ik altijd bewaren."

Het blauwe pak

Smits bewaart ook warme herinneringen aan de meer persoonlijke kant van Kaagman. Zo vertelde hij een anekdote over het beroemde blauwe pak dat ze droeg tijdens de hoogtijdagen van Earth & Fire. "We hadden met de jury van Idols en onze partners een soort eetclub. Dan gingen we bij Jerney en Bert eten of zij kwamen bij ons. Op een avond ging het natuurlijk over dat blauwe pak."

"Dat pak was van Carla V., een fantastische kledingontwerper. Al die leren pakken zagen er geweldig uit, maar ze kon er bijna niet in ademen. Het ergste was dat toen Weekend eenmaal een hit werd in 1979, ze ieder optreden in dat pak moest doen. Door het lopen liet de verf los op de plekken waar het schuurde. "Bert had daarom altijd een spuitbus met blauwe metallic autolak bij zich. Dan ging ze voorover staan en spoot hij haar kruis weer blauw. En dan zei ze: 'Koud dat dat was! Koud!'"