Economen zetten vraagtekens bij arbeidsmigratie: 'Goedkope arbeid remt innovatie'

De economische kijk op arbeidsmigratie lijkt te veranderen. Waar jarenlang werd aangenomen dat goedkope arbeidskrachten noodzakelijk zijn voor economische groei, klinkt onder economen steeds vaker een ander geluid. In Goedenavond Nederland stellen oud-hoofdredacteur Arendo Joustra en demograaf Jan Latten dat personeelsschaarste juist innovatie stimuleert en dat Nederland minder afhankelijk moet worden van goedkope arbeid uit het buitenland.

Volgens Joustra draait de discussie niet om arbeidsmigranten zelf, maar om de keuzes die de politiek maakt. "Ik begrijp heel goed waarom migranten naar Nederland komen. Als ik in hun situatie zat, zou ik ook deze kant op gaan. Het gaat eigenlijk nooit over de migranten zelf, maar over de beleidsmakers in Den Haag en Brussel die de verkeerde besluiten nemen."

Volgens hem kiest Nederland al decennialang voor dezelfde oplossing als personeel schaars wordt. "Als arbeid schaars of te duur werd, haalden we mensen uit het buitenland. Die bedrijven profiteerden daarvan, maar de lasten kwamen uiteindelijk bij de samenleving terecht."

Volgens Joustra heeft goedkope arbeid ook een ander nadeel: bedrijven voelen minder druk om te vernieuwen. "Als je arbeidsmigranten hiernaartoe haalt omdat ze goedkoper zijn, verzuimen ondernemers te innoveren. Ze denken: we hebben goedkope arbeid, dus we hoeven geen machines te kopen."

Juist personeelstekorten zorgen volgens hem voor technologische vooruitgang. "Steeds als arbeid duurder wordt of er tekorten ontstaan, vinden we machines uit. Machines verhogen de arbeidsproductiviteit. Daardoor produceert één persoon meer en kunnen uiteindelijk ook de lonen stijgen."

Vervanging door machines?

Journalist Fidan Ekiz plaatst daarbij een kanttekening. Volgens haar is technologie niet overal de oplossing. "Machines kunnen niet alles vervangen. Je ziet bijvoorbeeld in Japan dat robots steeds vaker worden ingezet, maar in de zorg blijft persoonlijk contact onmisbaar."

Ook demograaf Jan Latten ziet technologie vooral als ondersteuning. "Machines vervangen mensen niet volledig, ze helpen. Ik zag laatst een robot in een restaurant die de borden naar de keuken bracht. Daardoor wordt het werk lichter en kan één medewerker meer doen."

Volgens Joustra zal die ontwikkeling alleen maar toenemen. "Je ziet nu al dat fruit dat vroeger door buitenlandse seizoenarbeiders werd geplukt, steeds vaker door machines wordt geoogst. Dat gaan we steeds meer meemaken, want we hebben simpelweg te weinig mensen."

Volgens Joustra is Nederland al jarenlang een immigratieland, maar ontbreekt een duidelijke visie. "Nederland is al decennialang een immigratieland, maar we hebben geen immigratiebeleid." Latten wijst erop dat Nederland hoogopgeleide werknemers juist hard nodig blijft houden. "We hebben ingenieurs nodig. We hebben te weinig baby's en daardoor ook te weinig talent."

Feminist Lisa Loeb merkt op dat Nederland eerder ook bewust voor arbeidsmigratie koos. "In de jaren zestig wilde de Nederlandse overheid niet dat vrouwen gingen werken. Dus werden arbeidsmigranten naar Nederland gehaald."

'Het gaat niet om nummers, maar om mensen'

Voor Ekiz blijft het belangrijk dat de menselijke kant van de discussie niet uit beeld verdwijnt. "Je moet oppassen dat je gastarbeiders en arbeidsmigratie niet door elkaar haalt. Het gaat niet om nummers, maar om mensen. Als het over arbeidsmigranten gaat en de omstandigheden waarin zij leven, raakt mij dat." Tegelijkertijd begrijpt zij de economische discussie. "Ik ben blij dat mijn ouders die kans hebben gekregen. Mijn vader heeft keihard gewerkt. Maar ik vraag me ook af: wie gaat dat werk straks doen? Heel vaak wordt dat werk nu nog door goedkope arbeidskrachten gedaan."

Sportjournalist Toine van Peperstraten vraagt zich af of Nederland voor praktisch werk toch afhankelijk blijft van arbeidsmigranten. "Je hebt het over ASML, maar straks ook over het simpele handwerk, zoals loodgieters. Daar zullen we misschien opnieuw mensen uit het buitenland voor aantrekken."

Volgens Latten begint de oplossing bij het onderwijs. "We hebben de mensen wel, maar zijn ze geschikt voor die banen? Technisch en praktisch onderwijs moeten we veel hoger waarderen." Joustra vindt daarnaast dat werkgevers meer verantwoordelijkheid moeten nemen. "De slechte werkomstandigheden van arbeidsmigranten zijn schandelijk. Werkgevers komen daar veel te makkelijk mee weg."

Volgens hem moet Nederland uiteindelijk kiezen voor een gerichter migratiebeleid. "Zoals in landen als Australië en Canada moet je de mensen selecteren die je nodig hebt. Dus kennismigranten voor bedrijven als ASML: ja. Maar niet goedkope arbeidskrachten waar werkgevers van profiteren, terwijl de lasten bij de samenleving terechtkomen."