Oekraïense groenteman aangevallen door drone, burgers vaker doelwit: 'Russen grijpen het aan als tijdverdrijf'

Beelden van een Oekraïense groenteman die wordt achtervolgd door een Russische drone en ternauwernood een aanval overleeft, zorgen wereldwijd voor verontwaardiging. Volgens drone-expert Joost Tuinman laten de beelden zien dat de droneoorlog steeds vaker gewone burgers raakt.

De beelden van de Oekraïense groenteman gaan momenteel veelvuldig rond. Op de video is te zien hoe de man tijdens zijn werk wordt achtervolgd door een drone. Hij probeert te ontkomen en laat zien dat hij groenten verkoopt, maar de drone blijft hem volgen. Uiteindelijk ontploft het projectiel vlak bij hem. De man overleeft de aanval en heeft zijn ledematen behouden.

De aanval is volgens drone-expert Joost Tuinman een voorbeeld van hoe drones in de oorlog tussen Rusland en Oekraïne worden ingezet tegen burgers. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky spreekt in dat verband over een "drone safari".

"Wat Zelensky daarmee bedoelt, is dat Russische militairen achter zo'n cameraatje met drones rondvliegen, op zoek naar burgers om ze te pesten, aan te grijpen als tijdverdrijf en onrust te creëren", zegt Tuinman in Goedenavond Nederland. Wanneer hem wordt gevraagd of "aangrijpen" een synoniem is voor doden, antwoordt hij: "Dat is een synoniem voor doden, dan wel bruut geweld toepassen."

'Het allerergste wat je mensen kunt aandoen'

Volgens Tuinman laten de beelden van de groenteman zien hoe ingrijpend de gevolgen van de droneoorlog kunnen zijn. "Dit is ongelooflijk. Dit is puur kwaadwillend. Het is het allerergste wat je mensen kunt aandoen. En wat mensen elkaar aandoen. Laat daar geen dubbelzinnigheid over bestaan."

De drone-expert waarschuwt daarnaast dat de technologie steeds makkelijker beschikbaar komt. "Deze systemen kunnen door mensen zelf worden gemaakt. Je kunt ze eenvoudig samenstellen en de onderdelen zijn wereldwijd verkrijgbaar."

Volgens Tuinman worden drones niet alleen ingezet om directe aanvallen uit te voeren, maar ook om logistieke doelen te raken. "In Oekraïne worden bijvoorbeeld Amazon-stores en pakhuizen aangevallen. Niet alleen omdat daar goederen liggen, maar ook omdat er op grote schaal scherfvesten, nachtkijkers en onderdelen voor drones worden opgeslagen en vervoerd."

'Machines mogen niet over leven en dood beslissen'

De snelle ontwikkeling van drones zorgt ook voor een ethische discussie. Christine Teunissen, fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren, vindt dat er strengere internationale afspraken moeten komen over autonome wapens. "De innovatie van drones gaat allemaal heel snel. Maar de verdragen die we hebben over mensenrechten, hoe we de privacy van mensen beschermen en hoe we gaan voorkomen dat dit in de handen van misdadigers zoals Poetin valt. Het is echt tijd voor een verbod op automatische drones. Wij vinden dat machines niet over leven of dood zouden moeten beslissen."

Op de vraag of de Russische president Vladimir Poetin zich aan zo'n verbod zou houden, reageert Teunissen: "We moeten daar goede afspraken over maken, ook met Oekraïne. Dat doen we bij elke wapenontwikkeling. Maar Poetin gaat zich daar niet aan houden."

Toch betekent dat volgens haar niet dat internationale regels overbodig zijn. "De conventies zijn wel verouderd. Dat is precies het punt dat ik wil maken. We kunnen niet voorkomen dat Poetin dit doet. We moeten zorgen dat de oorlog stopt. Maar als wij dit soort dingen gaan produceren in Nederland, moeten die ethische kaders worden gemoderniseerd."

Normen en waarden

Volgens Tuinman moet Nederland zich onderscheiden van het regime van Poetin door vast te houden aan eigen waarden en normen. "Wij hanteren als samenleving andere waarden en normen dan het regime van Poetin. Dan praat ik niet over de Russische samenleving als geheel, maar over het regime van Poetin. En ook over het leger zoals het op dit moment wordt ingezet."

"Het incident dat je nu ziet, is echt schandalig. Dat wil niet zeggen dat het per se georkestreerd is door het regime van Poetin. Het heeft er ook mee te maken dat het leger niet meer onder controle is."

Hij benadrukt dat de Nederlandse krijgsmacht volgens andere regels opereert. "Wij hebben waarden en normen. Wij houden ons aan de verdragen die we hebben. Wij voeden onze mensen op met verdraagzaamheid richting de samenleving en hun naasten."

Volgens Tuinman moeten de ethische regels wel meegroeien met de technologische ontwikkelingen. "We moeten onze ethische en morele kaders verder moeten ontwikkelen. De conventies die we hebben zijn goed. Ze werken voor ons als westerse samenleving. De Nederlandse krijgsmacht en de NAVO gaan hier heel zorgvuldig mee om."