Jet Bussemaker: geef zorgverleners meer ruimte, niet meer regels

De Nederlandse zorg loopt steeds verder vast door personeelstekorten, regeldruk en oplopende kosten. Toch ligt de oplossing volgens Jet Bussemaker, voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS), niet in meer geld of nieuwe regels. Het kabinet zou juist meer ruimte moeten geven aan initiatieven uit de praktijk, zegt ze in Sven op 1 - Zomereditie.

Volgens Bussemaker ontstaan op verschillende plekken in Nederland al vernieuwende vormen van zorg, maar lopen die vaak vast in bestaande regels en financieringssystemen. Zo wijst ze op projecten waarbij zwangere vrouwen elkaar ondersteunen tijdens de zwangerschap. "Dat past eigenlijk niet binnen het huidige systeem, maar daarvoor is uiteindelijk wel een specifieke financiering gevonden."

Sven op 1 - Zomereditie met Jet Bussemaker is hier terug te luisteren:

Ook groepsconsulten bij huisartsen noemt ze een veelbelovend voorbeeld. In plaats van individuele afspraken worden mensen met vergelijkbare klachten samen uitgenodigd. "Dan kun je niet alleen de medische klachten bespreken, maar ook kijken naar de maatschappelijke oorzaken, zoals stress of eenzaamheid. Bovendien blijkt dat mensen elkaar ook ondersteunen."

Volgens Bussemaker leveren zulke initiatieven niet alleen betere zorg op, maar kunnen ze uiteindelijk ook kosten besparen. "Belangrijker nog is dat ze de kwaliteit van zorg én van samenleven vergroten."

Stop met eindeloze pilots

Veel van die initiatieven blijven volgens haar echter hangen in een pilotfase. "Dan doen we een pilot, daarna volgt een evaluatie, vervolgens weer een pilot en nog een berekening. Terwijl er allang voorbeelden zijn die laten zien dat het ook anders kan."

Als voorbeeld noemt ze de geestelijke gezondheidszorg, waar op steeds meer plekken wordt gewerkt met herstelacademies. Daar krijgen mensen meer regie over hun eigen herstel en leren ze van elkaars ervaringen. Bussemaker ziet daarin een andere manier van denken over zorg. "Ik zou het proces graag omdraaien. Niet eerst vanuit Den Haag beleid en regels maken waar iedereen zich aan moet houden, maar kijken welke initiatieven in de praktijk goed werken en daarop het beleid baseren."

Ook op lokaal niveau ziet ze kansen voor een betere samenwerking tussen gemeenten, zorgverzekeraars en zorgverleners.

Oproep aan kabinet

In aanloop naar Prinsjesdag pleit Bussemaker niet voor extra miljarden voor de zorg. "Er gaat al ontzettend veel geld naar de zorg. De vraag is niet of er meer geld bij moet, maar of we mensen voldoende ruimte geven om zelf met creatieve oplossingen te komen." Ze waarschuwt voor generieke bezuinigingsmaatregelen die alleen zijn ingegeven door financiële problemen. Daarbij noemt ze het eigen risico als voorbeeld.

"Het is goed dat mensen beseffen dat zorg geld kost. Maar de vraag is of een algemene maatregel voor iedereen de juiste oplossing is. Het kabinet zou eerst een maatschappelijke visie op de zorg moeten ontwikkelen: waar willen we eigenlijk naartoe?"

Laatste duizend dagen

De Raad voor Volksgezondheid & Samenleving werkt momenteel aan een nieuw advies over de laatste duizend dagen van het leven. Volgens Bussemaker gaat een groot deel van de zorguitgaven naar behandelingen in de laatste levensfase, terwijl die niet altijd leiden tot een betere kwaliteit van leven. "We zien dat wanneer artsen eerder met patiënten en hun naasten in gesprek gaan over hun wensen, er vaak andere keuzes worden gemaakt. Dan blijkt dat mensen niet altijd nog een behandeling willen."

Volgens haar wordt palliatieve zorg nu vaak pas ingezet wanneer iemand is uitbehandeld. "Wij vinden dat je daar veel eerder mee moet beginnen. Niet alleen kijken wat medisch nog mogelijk is, maar ook bespreken wat iemand belangrijk vindt in het leven en hoe hij of zij die laatste periode wil invullen."

Bussemaker hoopt dat de zorg daardoor minder wordt gedomineerd door protocollen en financiële prikkels, en meer door de behoeften van patiënten en de ervaringen van zorgverleners. "Geef mensen de ruimte om zelf oplossingen te ontwikkelen. Daar begint de vernieuwing."